$ DOLAR → Alış: 5,54 / Satış: 5,56
€ EURO → Alış: 6,14 / Satış: 6,16

“Türkmen kadın giysisi: Saya”

“Türkmen kadın giysisi: Saya”
  • 22.01.2019
  • 887 kez okundu

Saya kelimesi  anlam  olarak; ayakkabının yumuşak olan üst bölümü, koyunların karnındaki kuzu ceninlerin yüz günü  doldurduğunda çobanların yaptığı tören, yayla ve kırlarda hayvanlar için yapılan üstü samanla örtülü yer, kadın giysisi, iş önlüğü,   kundura yüzü, ağıl, ahır, Anadolu’da çeşitli giysilerin ortak adı …karşılığındadır.

Türk dünyasının değişik bölgelerinde saya kelimesi mevcut olup türlü anlamlara gelmektedir: Saya (Sayagan) –  Hayvancılıkla uğraşan toplumların bereketi artırmak için yaptıkları bir törendir. Türk ve Altay halk kültüründe de Anadolu’da olduğu gibi saya gezme töreni yapılır. Türk ve Altay mitolojisinde sürülerin koruyucusunun  adı, Saya Han olarak geçer. Çaya Han veya Taya Han olarak da bilinir, Moğollar, Zaya Han veya Yaya Han derler. Saya, kılıç kını da demektir. Sümer kültüründe saya, dörtlü tören silsilesinin ikincisidir.Saya bayramı,kemençe eşliğinde oynanan bir halk oyunu, hayvanlara takılan çan anlamlarını da taşır.

Türk Âşık Edebiyatında nesir, mensur karşılığı olarak sayalı ismi kullanılır. Secili (müsecca) nesre ise ayaklı saya adı verilir.

Türk Halk şiirinde saya, kadın giysi anlamında kullanılmıştır:

“Sırtına giymiş sıkma sayayı
Yedeğine almış ağca mayayı”

Karacaoğlan, peşinden koştuğu sayalı güzelleri anlatır:
“Katarında telli maya
Cemalin benzettim aya
Ak göğsüne sıkmış saya
Çalar gider peşlerini”

“Ak sayalar giyip karşımda durma
Ben kulun öldürüp kanıma girme”

Karacaoğlan’ın şiirleri tarandığı zaman sayanın renkleri, giyenin medeni durumuna göre adlandırma yapıldığını görürüz: “Ak saya geyinmiş gelinlik kızlar”, “İnce belli, gök sayalı”, “Sırtına geyinmiş sırf mavi saya”… gibi

Bir türküde allı saya sevgilinin topuğunu  döğer:

“Ardıç pınarının kırma kayası
Topuğunu döğer allı sayası
Şu Kurudere’nin gövel mayası
Ötüşü ötüşü gidiyor suya”

Balıkesir Yörüklerinde kadınlar ak saya ve alaca saya giyerler. Ak saya, genç kızların giysisidir. Alaca saya ise yetişkin kadınların giyeceğidir. Yeşil, kırmızı, siyah, sarı ve mavi renklerinde olur.  

Türk ailesinin temel direği olan kadın, analık duygusunu yoğun olarak yaşadığı için her zaman fedakârlık göstermiştir. Kadın; güzelliktir, zarafet ve narinliktir. Bu yüzden Türkçe’nin ağızlarında kadın sözü; hoşluğun, inceliğin, güzelliğin tam karşılığı olarak kullanılır. Çünkü tarih içinden sızıp gelen bilgiler Türk kadınının rol-model özelliklerini ortaya koyar: Buyruklar, Han ve Hatun adına verilir. Devlet törenlerinde Hatun, Han’ın solunda oturur. Kırk yiğidin yoldaşı, kırk ince kızdır. Türk destanlarında kadın erkeğiyle beraberdir. Kadın, erkeğin güç ve ilham kaynağı kabul edilir. 

Arap gezgini İbn-i Batuta, Türk yurdunda kadınla ilgili gördüğü farklılığı şöyle anlatır: “Bu ülkede gördüğüm ve beni epeyce şaşırtan davranışlar arasında, burada erkeklerin kadınlara gösterdikleri aşırı saygıdır. Türk kadınları yüzleri açık dolaşırlar, erkeklerden kaçmazlar. Pazarlarda alış-veriş yaparlar. Bazen kadınlara erkekleriyle beraber rastlarsınız ve o vakit bu adamları, onların hizmetkârları sanırsınız.’’

Türk kadını, eşiyle beraber çalışır. Eşler birbirinin dayanağı ve yardımcısıdır. Konar-göçer kültürün gereği olarak Türk kadını hayatın içindedir. Bu yüzden onun giydiği kıyafet de hayat, tabiat ve gelenek şartlarına uygun olarak tasarlanmıştır. Saya, asırlar boyunca Türk kadının giysisi olmuş, 1970’lerde ekonomik, sosyal ve kültürel değişmeler sonucunda terk edilmiştir. Günümüzde saya, folklorik bir kadın giysisi olarak yaşatılmaya çalışılmaktadır.

Sayada pamuklu, yünlü, keten ve kutnu (Antep işi) kumaşlar kullanılır. Saya ortalama 30 parçadan oluşur. Emirdağ yöresinde sayalar etnik olarak küçük farklılar gösterir. Sayanın kullanış şekline bakarak kadının hangi obaya, boya bağlı olduğu anlaşılabilir. Karabağ, Muslucalı, Bayat,Yörük, Boynuyoğunlu boylarında bunların farklı şekillerini görmek mümkündür.   

Emirdağ sayasının oluştuğu parçalar şunlardır:

Şalvar: Beli uçkurlu, ayak bileklerinde daralan bol don biçimindedir. Pamuklu, çiçek desenli basma kumaşlar kullanılmaktadır.

Köynek: Bedende iç içe giyilen giysidir. Yakasız yapılan köyneğin ön ortasından başın rahat geçmesi için uzunca bir yırtmaç yapılmaktadır. Kol altlarına üçgen parçalar konulmakta, kolun rahat hareket etmesini sağlamaktadır. 

Delme: Köyneğin üzerine giyilmektedir. Önü patlı, mintan yakalı, kolsuz, kolu kare kesimli gömlek biçimindedir. Kapamada çıt-çıt kullanılır.

Entere: Delmenin üstüne giyilen, önden açık, yakasız kare kollu ve kol uçları yırtmaçlı etekleri uzun bir giysidir. Çift kat dikilmektedir. Sayanın bütününde desenli kadife kumaş kullanılır.

Kuşak: Saya giyildikten sonra, sayanın ön etekleri arkaya dolanmadan önce bele bağlanır. Yün veya renkli ipekten olan kare şeklindeki kumaşlar üçgen katlandıktan sonra bele sıkıca dolanır. Kuşağa mendil, kese, el aynası konur.

Önlük: Sayanın önüne bağlanır. Desenli pamuklu kumaştan çubuklu ya da çiçekli desenlerden oluşur ve çift kat olarak yapılmaktadır.   

Kolçak: Kol ağızları köyneğin koluyla değil, iki tarafına lastik geçirilerek dikilmiş kolçaklarla tutturulmaktadır. Değişik desenler kullanılmakla beraber, çiçekli desenler ağırlıklı olarak kullanılır.

Başa bağlananlar: Keten türü kumaşlarla, üçgen şeklinde çift kat dikilmiş beyaz tülbent kullanılmaktadır. Ketenin üçgen kısmı arka ortaya gelecek şekilde başa yerleştirildikten sonra, uçları çene altından geçirilip, çapraz şekilde baş çevresinde dolanarak, önde alın üzerinde bağlanmaktadır. Ayrıca başa fes giyilerek de yukarıdaki işlemler yapılmaktadır. Fesin üzerine tepelik giyilmekte, tepeliğin ayakları fesin üzerinden sarkmaktadır. Fesin kenarına bir beze dikilmiş altın ya da genellikle gümüşler dikilmektedir. 

Ayağa giyilenler: Yün çorap, çarık, lastik giyilir.

Ahmet Urfalı

Etiketler: / / / / / /

“Emirdağ’ı çiçek açtı”
Çarşı pazar doldu taştı, Gelince biz gurbetçiler, Emirdağ’ı çiçek açtı, Gelince biz gurbetçiler. ** Yüzü güldü esnafların, Boşaldı tozlu rafların,...
STAR Discout’tan okul alışverişi yapacaklara müjde
Yıllardır tanınmış marka kırtasiye ürünleri ve okul çantalarını en ekonomik fiyata pazarlaması ile tanınan STAR Discount ucuzluk mağazaları, 2019-2020 eğitim...
Lozan Anlaşması’nın 96. yıldönümü
Lozan Barış Antlaşması, Türkiye Büyük Millet Meclisinde 23 Ağustos 1923’te onaylandı. Lozan Barış Antlaşması, 1. Dünya Savaşı sonucunda 24 Temmuz...
Tatil dönüşü “uyku düzeni” uyarısı
Türk Uyku Tıbbı Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Sinan Yetkin, uyku bozukluklarının dikkat eksikliğine ve iş kazalarına neden olabildiğini...
Belçika’dan memleketine giden Gamze maganda kurbanı oldu
Kırşehir’de bir düğünde maganda kurşununun isabet ettiği gurbetçi genç yaşamını yitirdi. Merkeze bağlı Çadırlı Hacıyusuf köyünde muhtar Bayram Zengin’in oğlu...
Gençlerbirliği’nden Roma’ya transfer
Gençlerbirliği Kulübü Başkanı Murat Cavcav, futbolcuları Yıldırım Mert Çetin’in transferinde İtalya ekibi Roma ile “3 milyon avro bonservis bedeli ve...
Trabzonspor, play-off turuna yükseldi
Trabzonspor, UEFA Avrupa Ligi 3. eleme turunda 2-2 biten ilk maçın rövanşında sahasında Çekya’nın Sparta Prag takımını 2-1 yenerek play-off turuna...
Yeni Malatyaspor, Avrupa’ya veda etti
Yeni Malatyaspor, UEFA Avrupa Ligi’ne 3. eleme turunda veda etti. Süper Lig’de geçen sezonu 5. sırada bitirerek UEFA Avrupa Ligi elemelerinde...
Türkiye Süper Lig’i başlıyor
62 yaşına girmeye hazırlanan eski adıyla Türkiye 1. Futbol Ligi, son yıllardaki ismiyle Süper Lig tarihinde ilk resmi golü İzmirsporlu...
İstanbul’da kazanan Liverpool
UEFA Süper Kupa maçında Chelsea, Liverpool önünde ilk yarıyı 1-0 üstün bitirdi. Karşılaşmanın ikinci yarısında Sadio Mane ile golü bulan Liverpool skoru...
Belçika her zaman yüzü gülen adamı kaybetti
Maasmechelen Belediyesinde ikamet eden aslen Balıkesirli Erol Aygören tedavi gördüğü Leuven hastahanesinde vefat etti. Erol Aygören senelerdir A takımı antrenörlüğü...
Gurbetçiler dönüş yolunda rahat edecek
Gurbetçilerin dönüşleri için bu yıl ilk kez Kapıkule Sınır Kapısı’nda uygulanacak park sistemiyle, çıkışlarda uzun kuyruklar oluşmayacak. Yıllık izinlerini Türkiye’de...
Başakşehir turnuvaya veda etti
UEFA Şampiyonlar Ligi’nde play-off turuna kalan takımlar belli oldu. Avrupa futbolunun kulüp düzeyindeki en önemli turnuvasının 3. eleme turu rövanşı,...
Afyonkarahisar’daki termal otellerde bayram yoğunluğu
Termal turizm merkezlerinden Afyonkarahisar’daki otellere, Kurban Bayramı dolayısıyla yerli ve yabancı tatilciler yoğun ilgi gösterdi. Tatilciler, kentte yüzde 100 doluluk...
Gurbetçilere “çardak” dayağı
Kahramanmaraş’ta akarsu üzerindeki çardağın çökmesi sonucu işletme sahipleriyle vatandaşlar arasında çıkan taşlı, sopalı ve satırlı kavgada üçü çocuk 10 kişi yaralandı....
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ