YeniVatan Belçika

“Son Destancı: Yaşar Özbel”

“Son Destancı: Yaşar Özbel”

“Gezginci destancılık” olarak adlandırılan geleneksel meslek, matbaanın yaygın bir biçimde kullanılmasıyla işlerlik kazanmıştır. Sözlü kültür ürünlerinin yazıya aktarılmasının süratle mümkün kılındığı bir aşamada gezginci destancılık, halktan büyük bir ilgi ve beğeni görmüştür. Âşıklar, çeşitli konularda yazdıkları manzum destanlarını bastırıp çoğaltarak, bunları şehir merkezlerinde ve köylerde özellikle pazar yerlerinde ağıt ezgisiyle söyleyerek ücret karşılığında dağıtmışlardır.

Gezginci destancılık, Tanzimat döneminde taş baskısı tekniğinin kullanımı ile başlamış ve 1980’li yıllara kadar varlığını sürdürmüştür.

Gezginci destan âşıkları, eserlerini teyplere kaydederek pazar yerlerinde seslerini duyurmuşlardır. Destancılar, zaman içerisinde

teknolojik gelişmelere de ayak uydurmuşlardır.  Sözlü söyleyişten, yazılı metne ve kasetçalara geçiş sağlanmıştır. Bu destanlar, haberleşme ve iletişim araçlarının yeterli olmadığı dönemlerde yerelde olup biten olaylar hakkında haber öğrenme özelliği de taşımaktadır. Bu yüzden, destan metinlerinde estetik özellikler aramak doğru değildir. Destancı âşıklar aynı zamanda çok eski bir Türk geleneği olan ‘’ağıt yakma geleneği’’ni de devam ettirmişlerdir. Ağıt yakma geleneği Türklerde çok eskilere dayanan bir özelliktir. Atalarımızın millet olarak tarih sahnesine çıkmaları ile başlayan bu gelenek, günümüze kadar devam edip gelmektedir. Dini inançlarımızın ölüm karşısında aşırı derecede bağırıp çağırmayı yasak etmesine karşılık Emirdağ’da ağıt yakma geleneğini sürdürmektedirler. Hatta ölü evinde ağıt söylemeyen kadınlar birbirini ayıplar. Emirdağ halkı arasında ağıt yakma yaygın olarak kadınlar arasında olmakla beraber erkeklerinde ağıt yaktıkları görülmektedir. Ağıtların temeli: yas-matem törenleri içinde değerlendirilmelidir. Bu törenler de eski Türk inancı ‘’atalar kültü’’ne  dayanmaktadır. Yuğ töreni bunun en önemli ritüelidir.  Eskiden yapılan yuğ törenleri ile günümüzdeki cenaze merasimleri, eskiden söylenen sagularla günümüzde yakılan ağıtlar arasında benzerlik kırıntılarını bulmak her zaman mümkündür. Türkistan Türkçe’sindeki yığlamak,  ağlamak ve yığlagur, ağlayıcı demektir. Yuğ ve yoğ kelimeleri de bunlarla ilgilidir. Bir ölüm karşısında çaresizlik içerisinde ağıtlar yakmak, karalar bağlamak, yas tutmak, haykıra haykıra ağlamak en eski Türk geleneğidir.

Gezginci destancıların söyledikleri destanları büyük destan metinleriyle karıştırmamalıdır.

Yukarıda özetlemeye çalıştığımız bu mesleğin son temsilcilerinden birisi de hemşehrimiz Yaşar Özbel’dir. Yaşar Özbel, Emirdağ-Kurudere doğumlu olup 01.01.1955- 16.04.2016 yılları arasında yaşamıştır. Uzun yıllar çobanlık yapmış, Emirdağ’ın kır hayatının güzelliklerini diline pelesenk yapmıştır. Emirdağ pazarına gelen gezginci destancılardan satın aldığı metinleri okuyup ezberleyerek ilk etkiletişimi sağlayan Özbel, çevrede yaşayan halk âşıklarından ve türkü yakıcılardan da esinlendi. Emirdağ halkının manzum söz söylemeye alışkanlığından ve ağıt yakma geleneğinden de yararlanarak destanlarını söylemeye başladı. Kendini sadece destanlarla sınırlandırmayan Özbel, halk edebiyatı nazım şekillerinden olan koşmalar da yazdı. Ama Özbel, asıl ününü söylediği destanlarla sağladı. Destanlarından bazı örnekler ; Çatallı’da Odun Dağında Vurulan Sülü’nün Destanı, Emirdağ Kolanşam Köyünde  Vurulan Talihsiz Adnan’nın Destanı, Afyon Köroğlubeli’nde  Trafik Kazasında Hayatını Kaybeden H.Mevlüt Çubukçu’nun  Destanı, Dereköy’ün Eski Mahallesi’nde Oturan Osman Bulduk’un Destanı.. verilebilir. Yaşar Özbel’in bu tarz kırk civarında destanı bulunmaktadır.

Emirdağ’ın Salı pazarında söz konusu destanları alan okuma bilmeyen kadınlar, okul çocuklarına bunları okutarak topluca ağlaşırlar, ağıt yakmayı bilenler ise eklemeler yapardı.

Gezginci destancı Yaşar Özbel, böylece çevredeki olaylar hakkında haber vermiş olurdu. Bu konu, ağıt geleneğinin de yaşamasına zemin hazırlardı. Yaşar Özbel’in yaptığı iş, hem edebi hem de sosyal yönden büyük bir öneme haizdir. Bugün kendisinden kalan destan ve şiirler Emirdağ kültürü açısından incelenmeye ve araştırılmaya değer bir özellik taşımaktadır. Belli bir dönemin sosyal ve psikolojik algısı bu eserlerden tespit edilebilir.

Yazıyı, rahmet ve şükranla andığımız Yaşar Özbel’in ‘’ Belçika Brüksel Seno Mahallesinde Enkaz Altında Kalan Ekizceli Yıldırım Ailesinin Destanı’’ndan birkaç dörtlükle bitirmek yerinde olacaktır:

Abdurrahman Yıldırım ailesi dane
Alevler içinde büyük bir hane
Zehir oldu gurbet bize bu sene
Bizde yandık Belçika’nın ilinde

Belçika Brüksel vatan mı bize
Kucakla selam bizlerden size
İzine geliyok bu sene yaza
Bizde yandık Belçika’nın ilinde

Yanık cesetler sarılmış yatar
Bunların acısı bizleri yakar
Alt kat yanınca üst katı çöker
Bizde yandık Belçika’nın ilinde

…….

Etfayenin  suyu yangını süzer
İçerde bağırıyor Aykut’um  gezer
Aşık Yaşar bunun ağdını yazar
Bizde yandık Belçika’nın ilinde

Ahmet Urfalı

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ
Rastgele Konular
Çin’in Doğu Türkistan’da Uygur Türklerine karşı uyguladığı baskı ve işkencelere tepki amacıyla Brüksel’de protesto gösterisi düzenlendi. Belçika’nın başkenti Brüksel’de, Albertine meydanında toplanan Belçika Uygurlar Derneği ve Türk sivil toplum kuruluşları, Doğu Türkistan’da Uygur Türklerine karşı uygulanan baskı ve işkencelere tepki gösterdi. Yaklaşık 100 kişinin...
BizzTürk Derneği temsilcileri Murat Koyuncu ile Safa Akyol ile Bakan David Clarinval arasında gerçekleştirilen toplantıda, Belçika-Türk toplumunun birçok alanda kalkınması için ortak proje kararı alındı. Koronavirüs sürecinde Belçika-Türk toplumunun doğru bilgiye ulaşması amacıyla medya çalışmalarına başlayan ve bugün faaliyetlerini danışmanlık...
Rahmân ve Rahîm olan Yüce Allah’ın adıyla… Hamd âlemlerin Rabbi ALLAH (c.c.) içindir. Salât ve Selâm Peygamber efendimiz Hazret-i Muhammed Mustafa Sallallâhu Aleyhi ve Sellemin, âli’nin ve ashâbinin üzerine olsun inşaallah. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) buyurdular: “Receb ayında çokça istiğfar ediniz....
Avrupa Birliği (AB) kurumları ve NATO’ya ev sahipliği yapan Belçika’nın başkenti Brüksel’de şehir içi trafikte araçlar için hız sınırı 30 kilometreye indirildi. Yeni kural 2021’in ilk günü itibarıyla yürürlüğe girdi. 30 kilometrelik hız limiti bazı ana yollar dışında şehrin tamamında uygulanacak....
İngiltere’de bir tırın arkasında havasız kalarak boğulan 39 Vietnamlının ölümünden sorumlu olan insan kaçakçılığı çetesinin 2 elebaşı, 20 ve 27 yıl hapis cezalarına çarptırıldı. Başkent Londra’daki Old Bailey Mahkemesi’nde görülen davada, nakliye şirketi işletmecisi ve kaçak göçmenler için tırlar ile şoförleri organize eden 41 yaşındaki Ronan Hughes’e 20 yıl hapis...
Süper Lig ekiplerinden Büyükşehir Belediye Erzurumspor, Aatıf Chahechouhe, Jahanna Omolo ve Manuel Da Costa’yı kadrosuna kattı. Kulüpten yapılan açıklamada, Chahechouhe, Omolo ve Da Costa’nın transfer edildiği belirtildi. Açıklamada, “Aatıf Chahechouhe, Jahanna Omolo ve Manuel Da Costa Erzurumspor’umuza hayırlı olsun.” denildi. Söz konusu futbolculardan bir dönem...
Fransa İçişleri Bakanı Gerald Darmanin, izlenmesini talep ettiği 18 ibadet yerinden 9’unun kapatıldığını açıkladı. İçişleri Bakanı Darmanin, Twitter hesabından, Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Başbakan Jean Castex’in talimatları doğrultusunda ülkede “İslami ayrılıkçılık” ile mücadele adı altında hükümetin kararlı adımlar attığına ilişkin açıklamada bulundu. Darmanin, paylaşımında “İzlenmesini...
Belçika parlamentosunda Çin’in Uygur Türklerine yönelik politikalarının “soykırım” olarak tanınması çağrısı yapan karar tasarısı sunuldu. Belçikalı milletvekilleri Samuel Cogolati ve Wouter de Vriendt tarafından sunulan tasarı, Belçika hükümetinin Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde Uygur Türklerine yönelik uygulamaları soykırım olarak tanımasını talep ediyor. Tasarıda ayrıca Belçika...
Fransız lastik üreticisi Michelin, gelecek 3 yılda 127 bin kişilik iş gücünün 2 bin 300’ünü azaltacağını duyurdu. Michelin’den yapılan açıklamada, şirketin; üretim, kurumsal ve idari faaliyetlerde rekabet gücünü yüzde 5 artırmayı hedeflediği belirtildi. Açıklamada, işten çıkarmaların ve fabrika kapanışlarının planlanmadığı vurgulanarak, Fransa’da iş gücündeki 2 bin...
Terör örgütü YPG/PPK, Fransız milletvekilleri Frederique Dumas, Hubert Julien-Laferriere, Sylvie Guillaume ve Mounir Satouri’nin Suriye’nin kuzeydoğusundaki Hol Kampı’na girmesine izin vermedi.  Solcu milletvekillerince yapılan ortak yazılı açıklamada, Belçika, Finlandya, Almanya, Avusturya ve İspanyol delegasyonlarının son haftalarda Hol Kampı’nı ziyaret edebildiğini ancak kendilerinin Suriye sınırını geçtikten sonra...
Arşiv
Bizi Facebook’tan takip edin
Sizden Gelen Yorumlar
Etiketler