Osmanlı istihbaratının belgeleri gün ışığına çıktı

Osmanlı istihbaratının belgeleri gün ışığına çıktı
  • 27.01.2018
  • 712 kez okundu

(AA) – Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğünce hazırlanan “Arşiv Belgelerine Göre Osmanlı’da İstihbarat” adlı kitapta, Osmanlı dönemindeki istihbarat olayları tarihi belgeler ışığında derlendi.

Devlet Arşivleri Genel Müdürü Prof. Dr. Uğur Ünal’ın proje yöneticiliğinde yayımlanan kitapta, 138 başlık altında, Genel Müdürlük bünyesindeki Osmanlı Arşivi’nden seçilen 15. yüzyıldan, 20. yüzyıla kadar çeşitli istihbarat olaylarının anlatıldığı 153 tarihi belge kullanıldı.

Osmanlı dönemindeki istihbarat olaylarının daha iyi anlaşılabilmesi için belgelerin kronolojik olarak sıralandığı kitapta, özellikle 18. yüzyıl ve sonrası belgelerde mümkün olduğunca yalın bir yazım dili kullanılması dikkati çekiyor.

Genel Müdür Ünal kitabın ön sözünde, kitabın içeriğindeki belgelere ilişkin bilgi vererek, istihbarat faaliyetlerinin insanlık tarihi kadar eski olduğuna işaret etti.

Casusların “lisan bilir, sözüne güvenilir, tecrübeli, dirayetli, ince görüş ve sezgi sahibi, anlayışlı, becerikli ve iş bilir, dünya ahvalinden haberdar, düşmanı tanıyan, kulağı delik, dostluk ilişkileri gelişmiş, meslekleri gereği dolaşmaya, kulak misafiri olmaya ve gizli işler çevirmeye alışkın, her türlü kılığa bürünebilen kurnaz kişiler” arasından seçildiğine dikkat çeken Ünal, Divan-ı Hümayun sicillerinin önemli bir bölümünü teşkil eden Mühimme Defterlerinde “yarar casus” ifadesinin yer aldığını belirtti.

İstihbari faaliyetler

Ünal, kitaptaki belgelere göre, Osmanlı Devleti’nin dış istihbarat faaliyeti üzerinde yoğunlaşılan ülkeye yönelik bilgi temini ve o ülkede şayialar çıkararak, karar mekanizmalarını etkileme ve çalışamaz hale getirme şeklinde yürütüldüğünü kaydetti.

İç istihbarat faaliyetlerinin ise duruma göre bazen taht kavgalarının yoğunlaştığı dönemlerde tarafların birbirleri hakkında yaptığı bilgi toplama ve daha ileri düzeyde faaliyetler olarak ortaya çıktığını aktaran Ünal, normal zamanlarda da tebdil gezmek suretiyle meydana gelecek asayişsizliklerin, isyan hazırlıklarının ve halkın çeşitli mekanlarda yapacakları devlet lakırdılarının önüne geçmek şeklinde yürütüldüğü bilgisini verdi.

“Arşivlerimiz ihmal edilmemesi gereken kaynaklar”

Ünal, Osmanlı istihbaratının kaynaklarını, sınırlardaki görevlilerden ve voyvodalardan gelen raporlar, komşu ülkelerin içlerine gönderilen casusların mektupları, ilgili ülkelerdeki yönetime muhalif etnik ve dini unsurların verdiği haberler, sefaretle gidip gelen devlet adamlarının takrirleri, yabancı basın taranarak elde edilen malumatlar, yabancı elçiler, kaptan ve korsanların dil olarak aldıkları esirler, tüccarlar, gezgin dervişler, yolcular ve tebdil gezerek ahalinin durumunu araştırıp soruşturan görevlilerin oluşturduğunu kaydetti.

İstihbarat temin etmek kadar, istihbarat almak için gelen casusların açığa çıkarılması ve yıkıcı etkilerini önlemek üzere yapılan karşı istihbarat faaliyetlerinin de önemli olduğuna dikkati çeken Ünal, kitaptaki bazı belgelerden Osmanlı ülkesine giren casuslardan yakalanıp açığa çıkarılmış olanlara verilen cezaların da görüldüğünü belirtti.

Genel Müdür Ünal, “Arşiv Belgelerine Göre Osmanlı’da İstihbarat kitabı, diğer belge neşri türündeki çalışmalar gibi bir meseleyi bütün olarak ortaya koymak ve eksiksizlik iddiasından uzak olarak sadece istihbarat gibi gizliliği ön planda olan önemli ve her zaman ilgi odağı olmuş bir alanda yapılan akademik ve araştırma amaçlı çalışmalarda arşivlerimizin de ihmal edilmemesi gereken kaynaklar olduğuna dikkat çekmek amacına yönelik olarak hazırlanmıştır.” ifadelerine yer verdi.

Casusluk faaliyetleri tarihi belgelerde

Kitapta yer alan dikkat çekici belgelerden bazılarının içerikleri şöyle:

“Cem Sultan’ı takip için Avrupa’ya casus gönderilmesi önerisi, Yavuz Sultan Selim’in ağabeyi Şehzade Ahmed’in ordusundaki Çavuş Hoca adlı casusun verdiği haberler, yakalanan İspanya casusunun İstanbul’a ve Boğaz hisarlarına yönelik saldırı ve sabotaj girişimleri için yapacağı istihbari çalışmalara dair verdiği bilgiler, Şehzade Selim’in etrafında ve ordugahında Şehzade Bayezid’in casusu şüphesiyle yakalanan kişiler, Osmanlı ordusunun sefere çıkmasının düşman arasında korku uyandırdığına dair alınan haberler, casus yakalayan yeniçerilerin ödüllendirilmesi, bir casusun idam fermanı, Azak Kalesi süvari casuslarının kayıtları, İran ordusuna gönderilen Osmanlı casusunun verdiği bilgiler, ateşe tutulduğunda yazıları ortaya çıkan kağıtların ele geçirilmesi.”

Osmanlı Devleti’nin Viyana sefareti emrinde Avrupa devletlerinin yaptığı gibi maaşlı casus istihdam edilmesi teklifi, Osmanlı orduları içinde yakalanacak casusların kurşuna dizilerek cezalandırılması, Sırbistan’a gönderilen bir Osmanlı casusunun raporu, Sultan 2. Abdülhamid’e suikast planlandığı ihbarı, Rus casusu olduğundan şüphelenilen bir Müslüman’ın takip altına alınması, Avrupa’ya firar etmiş olan ve Ermeni meselesinde Osmanlı Devleti’ne hizmet etme isteğini ileten Vanlı bir Ermeni ile yapılan gizli görüşmelerin ayrıntıları da tarihi belgelerde yer aldı.

Kitapta, belgelerde yer alan bazı kelime, terim, yer ve şahıs isimleriyle ilgili olarak okuyucuları bilgilendirmek amacıyla küçük bir açıklama kısmı da bulunuyor.

Etiketler: / / / / /

“Brüksel, Türkiye’ye saldırgan tavrını bıraksın”
Bulgaristan Başbakanı Boyko Borisov, “Brüksel Türkiye’ye karşı bu saldırgan tavrını bir tarafa bıraksın. Brüksel uzak, Türkiye sınırı ise hemen yanı...
İngiliz vekil YPG/PKK’nın kara propagandasına alet oldu
İngiltere’de İşçi Partisi üyesi parlamenter David Lammy, yalan olduğu ortaya çıkan bir videoyu paylaşarak YPG/PKK’lı teröristlerin Türkiye karşıtı kara propagandasına alet oldu. ...
Milli Takım liderliğini korudu
2020 Avrupa Futbol Şampiyonası (EURO 2020) Elemeleri’nin 7. haftası, ikinci gününde 7 karşılaşmayla devam etti. EURO 2020 Elemeleri’nin 7. haftasının...
Liege’de PKK yandaşları Türk vatandaşlarına saldırdı
Belçika’nın Liege kentinde terör örgütü PKK yandaşlarının Türk vatandaşlarına saldırdığı bildirildi. Saldırıya uğrayan vatandaşlardan birinin babasının AA muhabirine aktardığı bilgilere...
Mahinur Özdemir’e Kraliyet Nişanı
Brüksel Parlamentosu eski Milletvekili Mahinur Özdemir’e Belçika’da Kral Leopold Nişanı verildi. Kral Leopold Devlet Nişanı Özdemir’e Brüksel Parlamentosu Başkanı Rachid...
Formula 1’de sıradaki durak Japonya
Formula 1 Dünya Şampiyonası’nda heyecan, Japonya’da yapılacak sezonun 17. yarışıyla sürecek. Japonya’nın Mie ilindeki 5 bin 807 metrelik Uluslararası Suzuka...
Finalleri garantileyen ilk takım oldu
2020 Avrupa Futbol Şampiyonası (EURO 2020) Elemeleri’nin 7. haftası, 10 maçla başladı. EURO 2020 Elemeleri’nin 7. haftasının ilk gününde C,...
AB, İsviçre’yi “vergi cenneti”nden çıkardı
Avrupa Birliği (AB), İsviçre ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin vergi alanında iş birliği yapmayan ülkeler listesinden çıkarılması kararı alındığını bildirdi. AB...
AB’den Barış Pınarı Harekatı açıklaması
Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Başkanı Jean-Claude Juncker, Türkiye’nin güney sınırında oluşturulmaya çalışılan terör koridorunu yok etmek, bölgeye barış ve huzuru getirmek...
Brüksel’de Brexit karşıtı gösteri
Belçika’nın başkenti Brüksel’deki Avrupa Birliği (AB) Komisyonu binası önünde Brexit karşıtları gösteri düzenledi. İngiltere’nin AB’den ayrılmasına karşı çıkan yaklaşık 100...
Auto Sedat’ın destek verdiği 2 sporcu şampiyon oldu
Yıllardır spora ve sporculara yaptığı yatırımla bilinen Auto Sedat’ın destek verdiği 2 kickboks dövüşçüsü Frans’nın Lyon kentinde katıldıkları önemli turnuvadan...
Saint-Josse Belediyesi otopark işletmesi devralıyor
Saint-Josse Belediyesi, geçtiğimiz 17 Eylül 2019 tarihinde belediye konseyinde yapılan görüşme sonrası, otopark işletmesini yeni yıldan itibaren devralmayı kararlaştırdı. Otopark...
Yurt dışındaki Türklere yeni eğitim modeli
Türkiye Maarif Vakfı, Avrupa’da ve ABD, Kanada gibi ülkelerde yüzde 3 düzeyindeki üniversiteli Türk genci sayısını artırmak için yeni “eğitim...
Brüksel’de akademik ağ kurma etkinliği düzenlendi
Belçika’nın başkenti Brüksel’de Türkiye Akademik ve Bilimsel İş Birliği Projesi (TABİP) öncülüğünde “Akademik ve Bilimsel Ağ Kurma” etkinliği gerçekleştirildi. Türkiye Odalar...
İsrailli siyasetçiler YPG/PKK’ya sahip çıktı
Türkiye’nin Suriye’de Fırat’ın doğusundaki terör hedeflerine yönelik olası operasyonunun gündemde olduğu bir dönemde bazı İsrailli siyasetçiler terör örgütü YPG/PKK’ya sahip...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ