Osmanlı istihbaratının belgeleri gün ışığına çıktı

Osmanlı istihbaratının belgeleri gün ışığına çıktı
  • 27.01.2018
  • 847 kez okundu

(AA) – Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğünce hazırlanan “Arşiv Belgelerine Göre Osmanlı’da İstihbarat” adlı kitapta, Osmanlı dönemindeki istihbarat olayları tarihi belgeler ışığında derlendi.

Devlet Arşivleri Genel Müdürü Prof. Dr. Uğur Ünal’ın proje yöneticiliğinde yayımlanan kitapta, 138 başlık altında, Genel Müdürlük bünyesindeki Osmanlı Arşivi’nden seçilen 15. yüzyıldan, 20. yüzyıla kadar çeşitli istihbarat olaylarının anlatıldığı 153 tarihi belge kullanıldı.

Osmanlı dönemindeki istihbarat olaylarının daha iyi anlaşılabilmesi için belgelerin kronolojik olarak sıralandığı kitapta, özellikle 18. yüzyıl ve sonrası belgelerde mümkün olduğunca yalın bir yazım dili kullanılması dikkati çekiyor.

Genel Müdür Ünal kitabın ön sözünde, kitabın içeriğindeki belgelere ilişkin bilgi vererek, istihbarat faaliyetlerinin insanlık tarihi kadar eski olduğuna işaret etti.

Casusların “lisan bilir, sözüne güvenilir, tecrübeli, dirayetli, ince görüş ve sezgi sahibi, anlayışlı, becerikli ve iş bilir, dünya ahvalinden haberdar, düşmanı tanıyan, kulağı delik, dostluk ilişkileri gelişmiş, meslekleri gereği dolaşmaya, kulak misafiri olmaya ve gizli işler çevirmeye alışkın, her türlü kılığa bürünebilen kurnaz kişiler” arasından seçildiğine dikkat çeken Ünal, Divan-ı Hümayun sicillerinin önemli bir bölümünü teşkil eden Mühimme Defterlerinde “yarar casus” ifadesinin yer aldığını belirtti.

İstihbari faaliyetler

Ünal, kitaptaki belgelere göre, Osmanlı Devleti’nin dış istihbarat faaliyeti üzerinde yoğunlaşılan ülkeye yönelik bilgi temini ve o ülkede şayialar çıkararak, karar mekanizmalarını etkileme ve çalışamaz hale getirme şeklinde yürütüldüğünü kaydetti.

İç istihbarat faaliyetlerinin ise duruma göre bazen taht kavgalarının yoğunlaştığı dönemlerde tarafların birbirleri hakkında yaptığı bilgi toplama ve daha ileri düzeyde faaliyetler olarak ortaya çıktığını aktaran Ünal, normal zamanlarda da tebdil gezmek suretiyle meydana gelecek asayişsizliklerin, isyan hazırlıklarının ve halkın çeşitli mekanlarda yapacakları devlet lakırdılarının önüne geçmek şeklinde yürütüldüğü bilgisini verdi.

“Arşivlerimiz ihmal edilmemesi gereken kaynaklar”

Ünal, Osmanlı istihbaratının kaynaklarını, sınırlardaki görevlilerden ve voyvodalardan gelen raporlar, komşu ülkelerin içlerine gönderilen casusların mektupları, ilgili ülkelerdeki yönetime muhalif etnik ve dini unsurların verdiği haberler, sefaretle gidip gelen devlet adamlarının takrirleri, yabancı basın taranarak elde edilen malumatlar, yabancı elçiler, kaptan ve korsanların dil olarak aldıkları esirler, tüccarlar, gezgin dervişler, yolcular ve tebdil gezerek ahalinin durumunu araştırıp soruşturan görevlilerin oluşturduğunu kaydetti.

İstihbarat temin etmek kadar, istihbarat almak için gelen casusların açığa çıkarılması ve yıkıcı etkilerini önlemek üzere yapılan karşı istihbarat faaliyetlerinin de önemli olduğuna dikkati çeken Ünal, kitaptaki bazı belgelerden Osmanlı ülkesine giren casuslardan yakalanıp açığa çıkarılmış olanlara verilen cezaların da görüldüğünü belirtti.

Genel Müdür Ünal, “Arşiv Belgelerine Göre Osmanlı’da İstihbarat kitabı, diğer belge neşri türündeki çalışmalar gibi bir meseleyi bütün olarak ortaya koymak ve eksiksizlik iddiasından uzak olarak sadece istihbarat gibi gizliliği ön planda olan önemli ve her zaman ilgi odağı olmuş bir alanda yapılan akademik ve araştırma amaçlı çalışmalarda arşivlerimizin de ihmal edilmemesi gereken kaynaklar olduğuna dikkat çekmek amacına yönelik olarak hazırlanmıştır.” ifadelerine yer verdi.

Casusluk faaliyetleri tarihi belgelerde

Kitapta yer alan dikkat çekici belgelerden bazılarının içerikleri şöyle:

“Cem Sultan’ı takip için Avrupa’ya casus gönderilmesi önerisi, Yavuz Sultan Selim’in ağabeyi Şehzade Ahmed’in ordusundaki Çavuş Hoca adlı casusun verdiği haberler, yakalanan İspanya casusunun İstanbul’a ve Boğaz hisarlarına yönelik saldırı ve sabotaj girişimleri için yapacağı istihbari çalışmalara dair verdiği bilgiler, Şehzade Selim’in etrafında ve ordugahında Şehzade Bayezid’in casusu şüphesiyle yakalanan kişiler, Osmanlı ordusunun sefere çıkmasının düşman arasında korku uyandırdığına dair alınan haberler, casus yakalayan yeniçerilerin ödüllendirilmesi, bir casusun idam fermanı, Azak Kalesi süvari casuslarının kayıtları, İran ordusuna gönderilen Osmanlı casusunun verdiği bilgiler, ateşe tutulduğunda yazıları ortaya çıkan kağıtların ele geçirilmesi.”

Osmanlı Devleti’nin Viyana sefareti emrinde Avrupa devletlerinin yaptığı gibi maaşlı casus istihdam edilmesi teklifi, Osmanlı orduları içinde yakalanacak casusların kurşuna dizilerek cezalandırılması, Sırbistan’a gönderilen bir Osmanlı casusunun raporu, Sultan 2. Abdülhamid’e suikast planlandığı ihbarı, Rus casusu olduğundan şüphelenilen bir Müslüman’ın takip altına alınması, Avrupa’ya firar etmiş olan ve Ermeni meselesinde Osmanlı Devleti’ne hizmet etme isteğini ileten Vanlı bir Ermeni ile yapılan gizli görüşmelerin ayrıntıları da tarihi belgelerde yer aldı.

Kitapta, belgelerde yer alan bazı kelime, terim, yer ve şahıs isimleriyle ilgili olarak okuyucuları bilgilendirmek amacıyla küçük bir açıklama kısmı da bulunuyor.

Etiketler: / / / / /

“Türkler Geliyor: Adaletin Kılıcı” 23 Ocak’ta Belçika’da
Yapımcılığını “Diriliş Ertuğrul” ve “Kuruluş Osman”a da imza atan Mehmet Bozdağ’ın üstlendiği “Türkler Geliyor: Adaletin Kılıcı” filmi, 23 Ocak’ta Belçika’da...
Lexus elektrikli araçlarını sergiledi
Otomobil üreticisi Lexus, ilk yüzde 100 elektrikli aracı UX 300e’yi ve markanın elektrikli vizyonunu temsil eden LF-30’u tanıttı. Şirket açıklamasına göre, Kenshiki...
Lale Pide’nin evini gasp eden kişi işçisi çıktı
Brüksel’in “Küçük Anadolu” diye bilinen mahallesinde yer alan meşhur Lale Pide’nin sahibi Levent Can’ın evini geçtiğimiz Cuma günü güç kullanarak...
Avrupa’nın ilk şırdancısı Brüksel’de açıldı
Avrupa’nın ilk şırdancısı Belçika’nın başkenti Brüksel’de açıldı. Adana iline özgün olan şırdanın Belçika’da kısa sürede tanınmasını sağlayan Adanalı Cumali Avcı,...
Brussels Airlines, Antalya uçuşlarına ağırlık verecek
Belçika’nın ulusal havayolu şirketi Brussels Airlines tarafından, Brüksel ile Antalya arasında yapılan direk seferlerin bu yıl 4 Nisan’da başlayacağını ve...
Hacıvat ve Karagöz oyununa yoğun ilgi
Çocuklarımıza geleneksel gölge oyununu tanıtmak amacıyla, 26 Ocak 2020 Pazar günü saat 13.00’de Başkonsolosluk binasında (4, Rue Montoyer 1000 Brüksel), T.C....
Özkara, meclisteki liderliğini kaptırmaya niyeti yok
Brüksel Bölge Parlamentosu’nda ilginç istatistikler devam ediyor. Türk kökenli Emin Özkara, geçtiğimiz Aralık ayında Brüksel Parlamentosu’nda yer alan 89 milletvekili...
Kasımpaşa’ya Belçika’dan transfer
Kasımpaşa, Genk’te forma giyen Dieumerci Ndongala’yı sezon sonuna kadar kiralık olarak kadrosuna kattığını açıkladı. Kasımpaşa, Genk’te forma giyen Dieumerci Ndongala’yı...
En çok kazanan kulüp Barcelona
Deloitte Futbol Para Ligi’nde 2018-2019 sezonunda en çok gelir elde eden kulüp, İspanya temsilcisi Barcelona oldu. Ekonomi danışmanlık şirketi Deloitte...
Parmak izlerini içeren yeni kimlik kartları geliyor
Daha önce birkaç kez gündeme gelmesine rağmen ertelenen yeni kimlik kartları bu Salı günü Lokeren’de İçişleri Bakanı Pieter De Crem...
Brüksel Otomobil Fuarı’na büyük ilgi
Belçika’nın başkenti Brüksel’de, bu yıl 98’incisi düzenlenen Brüksel Otomobil Fuarı ziyaretçilerin yoğun ilgisiyle karşılaştı. Belçika Otomobil Federasyonu (FEBIAC) tarafından Brüksel...
Şimdi de Temiz, Koyuncu ve Dönmez hedefte
Geçtiğimiz günlerde Belçika basınına verdiği röportajda Federal Milletvekili ve Saint-Josse Belediye Başkanı Emir Kır’a yüklenen Sosyalist Partili Simone Susskind, şimdi...
MR yeni Genel Başkan ile kongresini yaptı
Belçika’nın en köklü siyasi partisi olan Mouvement Reformateur (MR), yeni genel başkanı ile ilk kongresini gerçekleştirdi. Kongrede yeni genel başkan...
Temiz: “Sistematik bir soykırım uygulanıyor”
Doğu Türkistan’da Uygur halkına yönelik uygulanan baskıcı rejimi protesto etmek amacıyla Brüksel’de düzenlenen mitinge katılan Brüksel Bölge Milletvekili Şevket Temiz,...
Uygur Türkleri için Brüksel’de büyük gösteri yapıldı
Belçika’nın başkenti Brüksel’de toplanan yüzlerce gösterici, Çin’in Uygur politikasını protesto etti. Belgium Uyghur Association’in düzenlediği protesto kapsamında göstericiler, meşhur Büyük Meydan’ın...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ