Modern dönemin ilk darbesi: Bâb-ı Âli Baskını

Modern dönemin ilk darbesi: Bâb-ı Âli Baskını
  • 24.11.2016
  • 2.889 kez okundu

II.Abdülhamit’e meşrutiyeti  tekrar ilan ettiren İttihat ve Terakki Cemiyeti 1908 yılından itibaren devlet yönetiminde etkin olmaya başlamış 1909 yılındaki 31 Mart olayının ardından ise ülke yönetimini ele geçirmişti. Hüseyin Hilmi Paşa (Mayıs 1909 – Ocak 1910), İbrahim Hakkı Paşa (Ocak – Eylül 1910) ve Mehmed Said Paşa (Eylül 1910 – Temmuz 1912) kabineleri döneminde, resmen görev almamakla birlikte, İttihat ve Terakki Cemiyeti fiilen ülke siyasetinin yönlendirici güç oldu. 31 Mart olayının ardından muhalefeti ortadan kaldırmayı deneyen Cemiyet muhalifleri tutuklatmaktan, gazetecileri suikastlarla ortadan kaldırmaktan çekinmedi. Cemiyet halktan gördüğü desteği kısa sürede kaybetmeye başlamıştı. Halktan desteğini kaybetmeye başlayan Cemiyet 1912 yılındaki seçimleri vatandaşı döverek de olsa kazanmasını bildi. Ancak seçimleri kazanarak meclise hakim olmak ülke yönetiminde başarılı olmayı beraberinde getirmiyordu.

babi-ali-baskini02

İttihatçılara muhalif örgütlenme: Halâskâr Zabitan Grubu 

Devletin geleceği ilgili kararların Cemiyet’te alınmaya başlanması, muhalefetin bastırılması, orduda yalnızca İttihatçı subayların terfi alması, önemli görevlere getirilmesi; İttihat ve Terakki Cemiyetine karşı ordu içinde Halâskâr Zabitan (Kurtarıcı Subaylar)  adında bir gizli örgütün oluşmasına sebep oldu. İttihat ve Terakki Cemiyetinin uygulamalarına, devleti kendi örgütü gibi idare etmesine karşı çıkan bu muhalif grup Temmuz ayında Balkanlardaki siyasi durumun kötüleşmesi üzerine 16 Temmuz’da bir muhtıra ile İttihat ve Terakki yanlısı Mehmed Said Paşa hükümetini istifaya zorladı. Muhtırada ülkenin II.Abdülhamit dönemindeki gibi bir buhran döneminde olduğu, çökme tehlikesiyle karşı karşıya olduğu, bu durumda da en önemli görevin askerlere düştüğünü belirttiler ve hükümetin istifa etmesini istediler. Bu tehdit üzerine hükümet istifa etti  yerine Gazi Ahmet Muhtar Paşa başkanlığında partiler üstü bir hükümet kuruldu.

Ordunun tam anlamıyla siyasetin içinde olduğu, kendi içinde partiler gibi bölündüğü bu günlerde Balkan Savaşı başladı. Balkan milletleri birleşerek Osmanlı Devletine savaş açtılar. Bu şartlarda Balkanlardaki Osmanlı  toprakları çok kısa bir süre içinde kaybedildi. Alınan yenilgilerin de bir neticesi olarak Gazi Ahmet Muhtar Paşa hükümeti  istifa etti yerine  İttihat ve Terakki karşıtı  olarak bilinen Mehmet Kamil Paşa hükümeti geçti ( 29 Ekim 1912).

babi-ali-baskini03

Avrupa devletlerinin notası 

Savaşın neticesinin belli olmaya başladığı tarihlerde Kamil Paşa hükümeti Londra’da Balkan devletleri ile masaya oturdu. Aynı günlerde Avrupa devletleri Osmanlı Devletine verdikleri bir muhtıra ile savaşa son verilmesini Edirne’yi Bulgaristan’a, Ege adalarının ise kendilerine bırakılmasını istediler. İttihat ve Terakki Cemiyeti ise henüz iki aylık Kamil Paşa hükümetini hezimetin sorumlusu ilan etmişti. Ayrıca hükümetin Edirne’yi Bulgaristan’a terk edeceğini vatana ihanet etmek üzere olduğunun propagandasını yapmaya başladı. İttihatçılara göre hükümet Edirne’yi Bulgarlara bırakacaktı ve onlar daha bu ihaneti yapmadan ülke yönetimine el konulmalıydı.

22 Ocak günü Dolmabahçe Sarayı’nın üst katındaki büyük salonda Şura-yı Umumi toplandı ve muhtıraya karşı verilecek olan cevap görüşüldü. Uzun müzakerelerin ardından savaşa devam edilemeyeceği, ancak Edirne’nin de Bulgaristan’a bırakılamayacağı kararı alındı. Edirne için bir formül bulunmuştu. Edirne’de müstakil bir yönetim kurulacaktı. Bab-ı Ali tarafından atanacak bir mutasarrıfın yönetiminde, kendi mahalli meclisi olan bir yönetimin kurulmasının kabul edilebileceğinin Avrupa devletlerine bildirilmesi kararlaştırıldı.

İttihatçılar darbe kararı aldı

İttihat ve Terakki Cemiyeti ise hükümetin Edirne’yi Bulgaristan’a bırakacağını düşünmekteydi. Bu yönde propaganda yapmaya başladılar. Sonraki aşama ise hükümetin devrilmesiydi. İttihatçılar Cemiyet merkezinde toplanarak hükümete karşı darbe planladılar. 23 Ocak günü, İttihatçılara göre Edirne’nin Bulgaristan’a terk edileceğinin açıklanacağı gündü. İşte o gün  Bab-ı Âli’ye baskın düzenlenecek ve Kamil Paşa istifa ettirilerek yerine İttihat ve Terakki’nin destekleyeceği bir hükümet kurdurulacaktı.

babi-ali-baskini04

Bab-ı Âli baskını 

Her şey hazırlanmıştı. Bab-ı Âli binası civarındaki önemli noktalara altmış kadar İttihatçı yerleştirildi.  23 Ocak günü Enver Bey ve İttihatçı fedailerden Yakub Cemil’in başını  çektiği grup, Cemiyetin Nuruosmaniye’deki merkezinden ata binerek Bab-ı Âli’ye yöneldi. Yol boyunca İttihatçıların bir araya getirdiği kalabalık ellerindeki bayraklarla “Yaşasın Enver Bey, Yaşasın Millet” ve  Edirne için sloganlar atarak  Bab-ı Âli’ye vardı.

Kamil Paşa kabinesi toplantıdayken Bab-ı Âli’ye giren grup kendilerine karşı koymaya çalışan Sadaret Yaveri Ohrili Nafiz Bey, Harbiye Nazırının yaveri Kıbrıslı Tevfik Bey, Komiser Celal Bey’i vurarak öldürdü. Silah sesleri üzerine kabine üyeleri dağılmıştı. Bu arada Harbiye Nazırı Nazım Paşa balkona çıkarak ‘ne oluyor! diyecekti ki  Yakup Cemil’in silahından çıkan kurşunla alnından vuruldu. Enver Bey ise  Sadrazam Kıbrıslı Mehmet Kamil Paşa’nın makam odasının kapısın tekmeyle açarak paşanın yanına vardı. Kâmil Paşa savaş durumundan ve devletin karşı karşıya kaldığı tehlikelerden bahsederek nasihat vermek istediyse de, Talat Bey’in sert şekildeki “istifa istifa…” sözleri karşısında kalemi alarak; içinde “Cihet-i askeriyeden vuku bulan teklif üzerine”  cümlesi geçen bir istifa mektubu yazdı. Ancak Enver Bey’in itirazı vardı. Bu cümle eksikti, yeterli değildi. Askerden gelen teklif üzerine tabirinin önüne bir de ‘ahali’ kelimesini yazmasını istedi. Tecrübeli sadrazam darbecilerin isteğine karşı çıkmadı ve o kelimeyi de istifa mektubuna ekledi. Böylece İttihatçıların hükümet darbesi halkın ve ordunun isteği haline getirildi. Bu şekilde modern dönemdeki ilk askeri darbe tecrübesi yaşandı. İçeride bunlar yaşanırken İttihatçıların ünlü hatiplerinden Ömer Naci ve Ömer Seyfettin Bab-ı Âli önünde toplanan kalabalığı “Yaşasın Millet!.. Yaşasın İttihat ve Terakki! diye coşturuyordu.

babi-ali-baskini05

Sonuç değişmedi

Enver Bey istifa mektubunu eline alarak bahçede toplanan kalabalığa kabinenin istifa ettiğini, şimdi saraya giderek, padişaha durumu arz edeceğini ve yeni kabineyi Mahmut Şevket veya İzzet paşalardan biri tarafından kurulacağını söyledi. Sonra arabaya binerek Dolmabahçe’ye hareket etti. Padişaha Mahmut Şevket Paşa’nın sadrazamlığı onaylatıldıktan sonra, Talat Bey, bütün vilâyetlere dâhiliye nazır vekili imzasıyla; “Kâmil Paşa kabinesinin Edirne ile adaları düşmana verdiği için millet tarafından iskat edildiğini, yani düşürüldüğünü belirten bir telgraf çekti.

Başkent İstanbul’da bu siyasi kavgalar yaşanırken Rumeli’de savaş devam ediyordu. İttihatçıların devlet yönetimine el koyması da savaşın gidişatında herhangi bir değişiğe sebep olmadı. İttihatçıların desteklediği başa getirdiği Mahmut Şevket Paşa hükümeti 30 Mayıs 1913 tarihinde Londra antlaşmasının altına imza attı. Bab-ı Âli baskını ile iktidardan indirilen Kamil Paşa hükümetinin kabul etmediği Edirne’nin Bulgaristan’a bırakılması gibi ağır şartların altına imza atmak zorunda kaldılar.

Kaynaklar: Ahmet Turan Alkan, II.Meşrutiyet döneminde ordu ve siyaset

Feroz Ahmad, İttihat ve Terakki

Etiketler: / / / / / /

Dünyanın elektrikli ilk ticari uçağı deneme uçuşu yaptı
Kanada’da dünyanın tamamen elektrikli ilk ticari uçağıyla deneme uçuşu yapıldı. Harbour Air’den yapılan açıklamada, uçak motoru üreten MagniX şirketi ile...
Hollanda’da Arakanlı Müslümanlardan destek gösterisi
Hollanda’da, Gambiya’nın “Arakanlı Müslümanlara yönelik soykırımın soruşturulması”na ilişkin Myanmar’a karşı Uluslararası Adalet Divanı’nda (UAD) açtığı davaya destek için gösteri düzenlendi....
Hazreti Mevlana 746. vuslat yıl dönümünde anıldı
Öğretileri ile tüm dünyada ilgi uyandıran düşünce adamı ve mutasavvıf Mevlana Celaleddin-i Rumi, vefatının 746’ncı yılında Galata Mevlevihanesi’nde düzenlenen özel...
“Biz mi boşanıyoruz yoksa çocuklar mı?”
Merhaba sevgili Yeni Vatan okurları, Bügün size yine çocuklarımızın psikolojisini, özgüvenini ve geleceǧini derinden etkileyebilecek bir konudan bahsetmek istiyorum. Tarihimizde...
Fransa’da Macron karşıtlarından greve devam çağrısı
Fransa’da geçen hafta perşembe günü başlayan grevin ardından hükümetle sendika arasında dün yapılan görüşmelerde uzlaşıya varılamaması nedeniyle gösteriler bugün de devam...
Meubelya’da her zevke göre tasarımlar mümkün
Schaerbeek belediye sınırları içerisinde yer alan mobilya mağazası Meubelya’da her zevke göre tasarımlar yaptırmak mümkündür. Mehmet Ünal’ın sahibi olduğu ve...
Brüksel’de geleneksel Türk okçuluğu tanıtıldı
Yunus Emre Enstitüsünün (YEE) Okçular Vakfı ile birlikte yürüttüğü Kemankeş Projesi kapsamında geleneksel Türk okçuluğu Brüksel’de tanıtıldı.  Brüksel Yunus Emre...
Nobel ödüllü yazar Handke’den Srebrenitsa sorularına küstah yanıt
Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görülen Avusturyalı yazar Peter Handke, Srebrenitsa soykırımı ile ilgili soru soran gazetecileri aşağılayarak, soykırımı bir kez daha inkar...
Alfa Romeo Stelvio Quadrifoglio’ya “Yılın Spor Otomobili” ödülü
Alfa Romeo’nun dinamik SUV modeli Stelvio Quadrifoglio, Almanya’da yayımlanan Auto Bild Sportscars dergisinin okuyucuları tarafından “2019 Yılının Spor Otomobili” seçildi....
Hollanda’da “Buzdan Heykeller” festivali başladı
Hollanda’nın Lahey kentinde düzenlenen “Buzdan Heykeller” festivali başladı.  Scheveningen ilçesindeki plajda organize edilen festivalde, “Karlar Ülkesi” isimli animasyon filmin karakterlerinden oluşan...
Çocuklara Türkçe dil etkinlikleri atölyesi devam ediyor
T.C. Brüksel Başkonsolosluğu tarafından, çocuklara yönelik Türkçe dil etkinlikleri atölyesi kapsamında “Atasözlerimiz ve Deyimlerimizi Öğreniyoruz” başlığını taşıyan yeni bir atölyenin...
AB, Fransız polisinin şiddetini kınamaktan kaçındı
Avrupa Birliği (AB), Fransa’da süren emeklilik reformu protestolarında polisin şiddet kullanımını kınamaktan kaçınarak, itidal çağrısında da bulunmadı.  AB Komisyonu Sözcüsü...
“Zulüm altında Doğu Türkistanım!”
Rahmân ve Rahîm olan Yüce Allah’ın (c.c.) adıyla… Hamd âlemlerin Rabbi ALLAH (c.c.) içindir. Salât ve Selâm Peygamber efendimiz Hazret-i...
“Bir kereden bir şey olmaz” seyirciyle buluşuyor
Uluslararası Demokratlar Birliği (UID) Genk şubesinin hazırlayıp sunduğu uyuşturucu ve madde bağımlılığı ile mücadele konulu sosyal sorumluluk projemizin ikinci etabı...
Roma ve Milan kulüplerinden Corriere dello Sport’a yaptırım
İtalya Birinci Futbol Ligi (Serie A) takımlarından Roma ve Milan, Inter’in siyahi futbolcusu Romelu Lukaku ile Roma’nın siyahi oyuncusu Chris...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ