YeniVatan Belçika

“Emirdağ’a mahsus bir Türkü çeşidi: Koşalaşma”

“Emirdağ’a mahsus bir Türkü çeşidi: Koşalaşma”

Sözlüklerde; koşa kelimesi; çift, eş, ikiz anlamlarında karşılık bulmaktadır. Bu sözcük kökünden gelen; koşa karımak, yeni evliler için birlikte yaşamak anlamında kullanılan bir iyi dilek sözüdür. Yine aynı kökten gelen koşaç; isim cümlelerinde özneyle yüklemi birleştiren –dır, -dir ve değil ekleri için kullanılan bir dil bilgisi terimidir. Koşaltı; iki hayvanı birbirine koşma veya bağlama, koşam; iki avuç dolusu, koş avuç; iki avuç anlamlarındadır. Keza halk edebiyatı nazım birimlerinden koşma ve koşuk da kavuştak ve uyaklarının birbirine bağlanması anlamıyla kullanıldığında koşa sözcüğüyle yakın ilgilidir.

Koşa kelimesi, Dede Korkut Hikâyeleri’nde sevgili övülürken söylenen: “Koşa badem sığmayan tar ağızlum (Çift badem sığmayan dar ağızlım) dizesinde de  geçer.

Bu açıklamalardan sonra Emirdağ türkülerinde bir tür olarak sık rastlanılan “koşalaşma” üzerinde konuşmak mümkündür. Koşalaşma; adı ve söylenme usülüyle Emirdağ’a mahsus bir türkü türüdür.  

Türküler üç şekilde sınıflandırılabilir:

Yapılarına göre türküler, Temalarına göre türküler, Ezgilerine göre türküler

1. Yapılarına Göre Türküler: Bentlerin, kavuştakların kümelenişi ve uyak­ların düzenine göre değişik yapılar gösterirler. Bent ve bağlantılarda mısra sayısı değişebilir.

Mani dörtlükleriyle kurulan kavuştaksız türküler
Bentleri dört mısradan oluşan türküler
Bentleri üç mısradan oluşan türküler
Bentleri iki mısradan oluşan türküler

2. Temalarına Göre Türküler: Bu türküler; ninniler, çocuk türküleri, doğa türküleri, aşk türküleri, kahramanlık, askerlik türküleri, tören türküleri, efe türküleri, hapishane türküleri, taşlama, yergi, güldürücü türküler, karşılıklı türküler, gurbet türküleri, ölüm türküleri (ağıtlar), iş türküleri, oyun türküleri gibi değişik temalara göre sınıflandırılabilir.

3. Ezgilerine Göre Türküler

A. Usullü Türküler: “Kırık havalar” da denilen bu türküler genellikle, oyun havalarıdır. Ölçüsü ve ritmi belli ezgilerdir. Konya’da oturak, Urfa’da kırık hava, Ege’de zeybek, Trakya ve Marmara’da karşılama, Karadeniz kıyıla­rında horon, Kars ve Erzurum’da Sümmanî ağzı adını alır.

B. Usulsüz Türküler: Bunlar uzun havalardır. Söyleyen kişi ana melodiyi değiştirmeksizin kendi üslubu ve ses özelliklerine göre nağmeleri uzatıp kısaltabilir. Ağıt, bozlak, Çukurova, divan, hoyrat, kayabaşı, koşma, maya, Türkmanî adlı çeşitleri vardır.

Koşalaşma; yapı bakımından, mani dörtlükleriyle kurulan kavuştaksız, temasına göre karşılıklı, atma, ezgisi bakımından ise, usulsüz türküler grubundadır.

Emirdağ türküleri arasında önemli bir yeri bulunan koşalaşma, belli bir konu çerçevesinde doğaçlama olarak söylenir. Koşalaşmalar 11’li hece vezniyle kavuştaksız dörtlükler halinde, belli bir ezgi bütünlüğü içinde seslendirilir. Bazen mizahi bir anlatım özelliği de taşır. Koşalaşma türküleri en az iki kişi arasında icra edilir. Koşalaşan kişi sayısı  daha fazla da olabilir.

Koşalaşmaların söylendiği zaman ve mekânlar: Şenlikler  (gece toplantıları, sıra geceleri, asker uğurlama, bahar toplantıları gibi.),  Evlenme törenleri (kız görme, kız isteme, nişan, erkek kınası, gelin hamamı, düğün töreni,  gelin övme, gelin uğurlama, gelin alma gibi), İmece yardımlaşma toplantıları (yufka açma, bulgur çekme, salça, pekmez yapma, ekmek etme, ekip biçme, çapa zamanı, hasat ve harman zamanı gibi), Hıdrellez, Saya gezme, bahar ve yaz aylarında gençlerin sokak gezmeleri…

Koşalaşma, ezgisi, konusu ve yapısı bakımından maniden farklıdır.

Yukarda sıraladığımız gibi eskiden yaygın bir biçimde söylenen koşalaşma, maalesef unutulmaya terk edilmiş bir durumdadır.

Emirdağ ağzıyla üç kişi arasında söylenen, yayla konulu bir koşalaşma örneği aşağıdadır:

Birinci kişi                                                     İkinci Kişi

Yaylaya gediyom bi havasınan,                 Yayla yollarından inip gelirken,
Anan bayram yapsın gara yasınan,             Azırail, gördüm yılanı yerken,
Hasta oldum geç gelmiyon yanıma,            Ben de ganatlandım uçuyum derken,
Dokdur ilaç verdi billur taşınan.                  Felek gırdı ganadımı golumu.

Üçüncü kişi                                                 Birinci kişi                                                    

Gangal çiçek açmış başı dikenli,         Sarı çiçeğinen donandı dağlar,
Yeni bir yâr sevdim on yedi benli,     Yeşil yaprağınan bezendi bağlar.
Bin goyun güderim buzağı çanlı,        Nazlı yârim seni gördüğüm gece,
Satarım çanları alırım seni.                 Yüzüm güler, amma kalbim kan ağlar.

İkinci Kişi                                                 Üçüncü kişi      

Yaylıya getmiş de yaylıyamamış,          Yayla yollarından beri mi geldin,
Hassa işliğini yâr giyememiş,                 Ötme garip bülbül bağrımı deldin,
Zabahınan erken kakmış yürümüş,         Sen de bencileyin ayrı mı galdın.,
Allaha ısmarladık gal diyememiş.            Yârden ayrılanlar gelsin yanıma.

Birinci kişi                                                   İkinci Kişi

Yaylalar içinde Çiğillipınar,                    Yaylalardan endim geldim yol deyi,
Başına varmadan ellerim donar,              Kertigeni kokuladım gül deyi.
Dünyanın malını bana verseler,              Arkadaşlar bennen dalga geçiyo,
İstemem malı ille nazlı yâr.                     Sevdiğini alamadın öl deyi.

Üçüncü kişi                                                   Birinci kişi                                                     

Yayladan geliyom elim boş değil,             Önüne guşanmış yandımdan öğnük,
Yar poşu sallama göğnüm hoş değil.         İçerim yanıyo yar göynük göynük,
Bir güzeli bi kötüye vermişler,                   Ana bana bi izin ver böğünnük, Allah da biliyo ona eş değil.                       Aşıyım dağları buluyum yâri.

Ahmet Urfalı

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ
Rastgele Konular
Fransa’da Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un partisi Cumhuriyet Yürüyüşü (LREM) milletvekili Aurore Berge ve Jean-Baptiste Moreau’nun 18 yaşından küçük kızlara kamuya açık alanlarda başörtüsü takmayı yasaklama girişimleri Ulusal Meclis tarafından kabul görmedi. Ulusal Mecliste toplanan özel komite, iktidar partisinin milletvekilleri Berge ile Moreau tarafından hazırlanan “İslamcı ayrılıkçı” olarak bilinen ve ismi...
2018 Yılı Kasım ayında son basılı yayını yapan Binfikir Gazetesi, Binfikir Düşünce Platformu ile tekrar hayatına başladı. Binfikir Düşünce Platformu, Belçika Türk Toplumu içindeki farklı dünya görüşlerine sahip yazarları bir araya getirirken, Flaman ve Frankofon yazarlarla da Belçika gündemini derinlemesine...
Milli otomobil sporcusu Salih Yoluç, 2021 sezonunda Avrupa Le Mans Serisi LMP2 sınıfında yeni kurulan Türkiye Racing Team adına mücadele etmeye hazırlanıyor. Türkiye Otomobil Sporları Federasyonundan (TOSFED) yapılan açıklamaya göre, TF Sport teknik desteğinde yarışacak Türkiye Racing Team, yeni LMP2...
Belçika’da bir hayvanat bahçesindeki panda, bakıcısının kolunu ve bacağını ısırdı. Belçika basınına göre, Valon Bölgesi’ndeki Pairi Daiza özel hayvanat bahçesinde 4 yaşındaki “Tian Bao” adlı dev panda, hafta sonu bakıcısına saldırdı. Uysal ve sakin olmasıyla bilinen panda, sadece görevlilerin erişimine açık olan...
Belçika Türk Dili Enstitüsü Uyum ve Araştırma Merkezi başkanı Şener Uğurlu, Uluslararası Ana Dili Günü vesilesi ile ana dilimiz Türkçe’nin bugün 4.nesil çocuklarımızın yetiştiği Belçika ortamında geliştirilmesi ve korunması için verdikleri çabanın meyvelerini toplamaya başladıklarını belirtti. Uğurlu, “politik görüşümüz ne olursa olsun...
Pazartesi Belçika’da düzenlenen ulusal çaptaki genel grev, neredeyse hayatı felç etti. Tüm gün süren grevde tüm toplu ulaşım araçları hizmet dışı kalırken, önemli iş merkezleri ile devlete bağlı kurumların birçoğunda hizmet aksadı. Alışveriş mağazaları ve çok sayıda iş yeri kepenk...
Emirdağ Belediye Başkan Serkan Koyuncu, Emirdağ Güvecinin tescillendiğini duyurdu. Sayfasında yaptığı paylaşımda, “İlçemizin tescilli ürünü var artık” diyerek Emirdağlılara müjdeyi veren Başkan Serkan Koyuncu, Emirdağ Güvecinin artık coğrafi işaret olarak da kabul edileceğinin altını çizdi. Konuya ilişkin açıklama yapan Başkan...
Belçika’da yaşayan birçok soydaşımızın vatandaşı olduğu Bulgaristan’da 7 Eylül – 3 Ekim 2021 tarihleri arasında nüfus sayımı yapılacağı Bulgaristan basınında bildirilmektedir. Yurtdışında yaşayan Bulgaristan vatandaşları, 7 Eylül – 17 Eylül 2021 tarihleri arasında e-mail yoluyla uzaktan nüfus formu doldurabileceklerdir. Bu...
Fransa’nın başkenti Paris’te, aralarında göçmenlerin de olduğu 600 evsiz, Paris ve Ile-de-France Valiliği önünde çadır kurdu. Göçmenlere yardım derneği Utopia 56’dan yapılan açıklamada, dün gece Paris sokaklarında 15 çocuğun dernekler tarafından temin edilen çadırlarda uyuduğu, bunlardan bazılarının aylardır sokaklarda olduğu...
Belçika’da yayın yapan De Tijd gazetesi, Ankara ziyaretlerindeki protokol olayının ardından AB Konseyi Başkanı Charles Michel ve AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’i “birbirlerine pas atmayan tecrübesiz ve hırslı golcülere” benzetti. Flamanca yayın yapan gazetenin protokol olayıyla ilgili haberinde,...
Arşiv
Bizi Facebook’tan takip edin
Sizden Gelen Yorumlar
Etiketler