YeniVatan Belçika

“Emirdağ’a mahsus bir Türkü çeşidi: Koşalaşma”

“Emirdağ’a mahsus bir Türkü çeşidi: Koşalaşma”

Sözlüklerde; koşa kelimesi; çift, eş, ikiz anlamlarında karşılık bulmaktadır. Bu sözcük kökünden gelen; koşa karımak, yeni evliler için birlikte yaşamak anlamında kullanılan bir iyi dilek sözüdür. Yine aynı kökten gelen koşaç; isim cümlelerinde özneyle yüklemi birleştiren –dır, -dir ve değil ekleri için kullanılan bir dil bilgisi terimidir. Koşaltı; iki hayvanı birbirine koşma veya bağlama, koşam; iki avuç dolusu, koş avuç; iki avuç anlamlarındadır. Keza halk edebiyatı nazım birimlerinden koşma ve koşuk da kavuştak ve uyaklarının birbirine bağlanması anlamıyla kullanıldığında koşa sözcüğüyle yakın ilgilidir.

Koşa kelimesi, Dede Korkut Hikâyeleri’nde sevgili övülürken söylenen: “Koşa badem sığmayan tar ağızlum (Çift badem sığmayan dar ağızlım) dizesinde de  geçer.

Bu açıklamalardan sonra Emirdağ türkülerinde bir tür olarak sık rastlanılan “koşalaşma” üzerinde konuşmak mümkündür. Koşalaşma; adı ve söylenme usülüyle Emirdağ’a mahsus bir türkü türüdür.  

Türküler üç şekilde sınıflandırılabilir:

Yapılarına göre türküler, Temalarına göre türküler, Ezgilerine göre türküler

1. Yapılarına Göre Türküler: Bentlerin, kavuştakların kümelenişi ve uyak­ların düzenine göre değişik yapılar gösterirler. Bent ve bağlantılarda mısra sayısı değişebilir.

Mani dörtlükleriyle kurulan kavuştaksız türküler
Bentleri dört mısradan oluşan türküler
Bentleri üç mısradan oluşan türküler
Bentleri iki mısradan oluşan türküler

2. Temalarına Göre Türküler: Bu türküler; ninniler, çocuk türküleri, doğa türküleri, aşk türküleri, kahramanlık, askerlik türküleri, tören türküleri, efe türküleri, hapishane türküleri, taşlama, yergi, güldürücü türküler, karşılıklı türküler, gurbet türküleri, ölüm türküleri (ağıtlar), iş türküleri, oyun türküleri gibi değişik temalara göre sınıflandırılabilir.

3. Ezgilerine Göre Türküler

A. Usullü Türküler: “Kırık havalar” da denilen bu türküler genellikle, oyun havalarıdır. Ölçüsü ve ritmi belli ezgilerdir. Konya’da oturak, Urfa’da kırık hava, Ege’de zeybek, Trakya ve Marmara’da karşılama, Karadeniz kıyıla­rında horon, Kars ve Erzurum’da Sümmanî ağzı adını alır.

B. Usulsüz Türküler: Bunlar uzun havalardır. Söyleyen kişi ana melodiyi değiştirmeksizin kendi üslubu ve ses özelliklerine göre nağmeleri uzatıp kısaltabilir. Ağıt, bozlak, Çukurova, divan, hoyrat, kayabaşı, koşma, maya, Türkmanî adlı çeşitleri vardır.

Koşalaşma; yapı bakımından, mani dörtlükleriyle kurulan kavuştaksız, temasına göre karşılıklı, atma, ezgisi bakımından ise, usulsüz türküler grubundadır.

Emirdağ türküleri arasında önemli bir yeri bulunan koşalaşma, belli bir konu çerçevesinde doğaçlama olarak söylenir. Koşalaşmalar 11’li hece vezniyle kavuştaksız dörtlükler halinde, belli bir ezgi bütünlüğü içinde seslendirilir. Bazen mizahi bir anlatım özelliği de taşır. Koşalaşma türküleri en az iki kişi arasında icra edilir. Koşalaşan kişi sayısı  daha fazla da olabilir.

Koşalaşmaların söylendiği zaman ve mekânlar: Şenlikler  (gece toplantıları, sıra geceleri, asker uğurlama, bahar toplantıları gibi.),  Evlenme törenleri (kız görme, kız isteme, nişan, erkek kınası, gelin hamamı, düğün töreni,  gelin övme, gelin uğurlama, gelin alma gibi), İmece yardımlaşma toplantıları (yufka açma, bulgur çekme, salça, pekmez yapma, ekmek etme, ekip biçme, çapa zamanı, hasat ve harman zamanı gibi), Hıdrellez, Saya gezme, bahar ve yaz aylarında gençlerin sokak gezmeleri…

Koşalaşma, ezgisi, konusu ve yapısı bakımından maniden farklıdır.

Yukarda sıraladığımız gibi eskiden yaygın bir biçimde söylenen koşalaşma, maalesef unutulmaya terk edilmiş bir durumdadır.

Emirdağ ağzıyla üç kişi arasında söylenen, yayla konulu bir koşalaşma örneği aşağıdadır:

Birinci kişi                                                     İkinci Kişi

Yaylaya gediyom bi havasınan,                 Yayla yollarından inip gelirken,
Anan bayram yapsın gara yasınan,             Azırail, gördüm yılanı yerken,
Hasta oldum geç gelmiyon yanıma,            Ben de ganatlandım uçuyum derken,
Dokdur ilaç verdi billur taşınan.                  Felek gırdı ganadımı golumu.

Üçüncü kişi                                                 Birinci kişi                                                    

Gangal çiçek açmış başı dikenli,         Sarı çiçeğinen donandı dağlar,
Yeni bir yâr sevdim on yedi benli,     Yeşil yaprağınan bezendi bağlar.
Bin goyun güderim buzağı çanlı,        Nazlı yârim seni gördüğüm gece,
Satarım çanları alırım seni.                 Yüzüm güler, amma kalbim kan ağlar.

İkinci Kişi                                                 Üçüncü kişi      

Yaylıya getmiş de yaylıyamamış,          Yayla yollarından beri mi geldin,
Hassa işliğini yâr giyememiş,                 Ötme garip bülbül bağrımı deldin,
Zabahınan erken kakmış yürümüş,         Sen de bencileyin ayrı mı galdın.,
Allaha ısmarladık gal diyememiş.            Yârden ayrılanlar gelsin yanıma.

Birinci kişi                                                   İkinci Kişi

Yaylalar içinde Çiğillipınar,                    Yaylalardan endim geldim yol deyi,
Başına varmadan ellerim donar,              Kertigeni kokuladım gül deyi.
Dünyanın malını bana verseler,              Arkadaşlar bennen dalga geçiyo,
İstemem malı ille nazlı yâr.                     Sevdiğini alamadın öl deyi.

Üçüncü kişi                                                   Birinci kişi                                                     

Yayladan geliyom elim boş değil,             Önüne guşanmış yandımdan öğnük,
Yar poşu sallama göğnüm hoş değil.         İçerim yanıyo yar göynük göynük,
Bir güzeli bi kötüye vermişler,                   Ana bana bi izin ver böğünnük, Allah da biliyo ona eş değil.                       Aşıyım dağları buluyum yâri.

Ahmet Urfalı

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ
Rastgele Konular
Avrupa Birliği’nin (AB) ilaç düzenleyicisi Avrupa İlaç Ajansı (EMA), Amerikan ilaç firması Johnson and Johnson tarafından geliştirilen Kovid-19 aşısının kanda pıhtılaşma sonucu damar tıkanmasına neden olup olmadığını araştırmaya başladı. EMA’dan yapılan açıklamada, diğerlerinin aksine tek doz olarak uygulanan “Covid-19 Vaccine...
Belçika hükümeti, AstraZeneca firmasının yeni tip koronavirüse (Kovid-19) karşı geliştirdiği aşıyı geçici olarak 55 yaşından büyük kişilere uygulama kararı aldı. Belçika Sağlık Bakanı Frank Vandenbroucke, AstraZeneca aşısının 55 yaşından gençlere yapılmasını en az 4 hafta boyunca askıya aldıklarını duyurdu. Vandenbroucke,...
BizzTürk Derneği temsilcileri Murat Koyuncu ile Safa Akyol ile Bakan David Clarinval arasında gerçekleştirilen toplantıda, Belçika-Türk toplumunun birçok alanda kalkınması için ortak proje kararı alındı. Koronavirüs sürecinde Belçika-Türk toplumunun doğru bilgiye ulaşması amacıyla medya çalışmalarına başlayan ve bugün faaliyetlerini danışmanlık...
“Dağlar dilsiz ustalardır ve sessiz öğrenciler yetiştirirler.” diye söyler bilgeler. Dağ, hayatı öğretir,çünkü hayattır dağ. Yiğitler dağ gibi görünür, dağlarsa yiğitler gibi. Farsların Elburz’u, Yahudilerin Sina’sı, Arapların Arafat’ı, Çinlilerin Kuan-Iung’u, Hindlilerin Himalaya’sı, Yunanlıların Olimpus’u, Türklerin Altay dağı kutsaldır, ana dağdır. Kutlu...
Noterler Federasyonu (Fednot) tarafından Çarşamba günü yayınlanan noterler barometresine göre, Belçika’daki emlak işlemlerinin sayısı geçen yıla göre keskin bir artış gösterdi. Ulusal düzeyde, faaliyetteki artış yüzde 11,2’ye ulaştı, ancak fiyatların artışı 2020’ye göre daha düşük. Noterler Federasyonu, emlak piyasasının hala...
Ypres savcılığı, Arro Ypres bölgesinde cinsel saldırıyla suçlanan bir polis memurunun Salı akşamı intihar ettiğini açıkladı. Savcılık tarafından verilen bilgiye göre, 2019 sonbaharında hakkında soruşturma açılan polis memuru, geçen hafta soruşturma yargıcı tarafından şartlı olarak serbest bırakılmıştı. İddia makamına göre,...
FIFA kokartlı hakem Cüneyt Çakır, Belçika ile Galler takımları arasında 24 Mart Çarşamba günü oynanacak 2022 FIFA Dünya Kupası Elemeleri E Grubu müsabakasını yönetecek. Türkiye Futbol Federasyonundan yapılan açıklamaya göre, Belçika’nın Leuven şehrindeki Dan Dreef Stadyumu’nda saat 22.45’te başlayacak müsabakada, Cüneyt Çakır’ın yardımcılıklarını...
Hollanda polisinin, sosyal medya gruplarında yaptıkları yazışmalarda, 16 yaşındaki Türk asıllı bir kızın ölümüyle ilgili “Bir Türk daha azaldı” ifadesini kullandığı belirlendi.  Hollanda yerel medyasında çıkan habere göre, Rotterdam teşkilatına bağlı polisler hakkında WhatsApp gruplarında “ırkçı konuşmalar” yaptıkları gerekçesiyle soruşturma başlatıldı. Soruşturma...
Fransa’da Müslümanları hedef aldığı gerekçesiyle eleştirilen “ayrılıkçı” yasa tasarısı ve İslamofobi’ye karşı gösteriler sürüyor.  Başkent Paris başta olmak üzere Marsilya, Lille, Strazburg, Bordeaux, Lyon gibi kentlerde tasarı ve İslamofobi protesto edildi.  “Herkese eşit haklar için İslamofobi’ye karşı cephe” adlı kolektifin öncülüğünde...
Belçika’da çok sayıda önemli dernekleri bünyesinde barındıran Unie van Actieve Verenigingen, dijital platformda düzenleyeceği konserin duyurusunu yaptı. Rıfat Can’ın başkanlığında bugüne kadar sayısız önemli etkinliklere imza atan Unie van Actieve Verenigingen’in sayfasında yayınlanacak dijital konserde Belçika’da isim yapmış yerel sanatçılar...
Arşiv
Bizi Facebook’tan takip edin
Sizden Gelen Yorumlar
Etiketler