YeniVatan Belçika

“Emirdağ’a mahsus bir Türkü çeşidi: Koşalaşma”

“Emirdağ’a mahsus bir Türkü çeşidi: Koşalaşma”

Sözlüklerde; koşa kelimesi; çift, eş, ikiz anlamlarında karşılık bulmaktadır. Bu sözcük kökünden gelen; koşa karımak, yeni evliler için birlikte yaşamak anlamında kullanılan bir iyi dilek sözüdür. Yine aynı kökten gelen koşaç; isim cümlelerinde özneyle yüklemi birleştiren –dır, -dir ve değil ekleri için kullanılan bir dil bilgisi terimidir. Koşaltı; iki hayvanı birbirine koşma veya bağlama, koşam; iki avuç dolusu, koş avuç; iki avuç anlamlarındadır. Keza halk edebiyatı nazım birimlerinden koşma ve koşuk da kavuştak ve uyaklarının birbirine bağlanması anlamıyla kullanıldığında koşa sözcüğüyle yakın ilgilidir.

Koşa kelimesi, Dede Korkut Hikâyeleri’nde sevgili övülürken söylenen: “Koşa badem sığmayan tar ağızlum (Çift badem sığmayan dar ağızlım) dizesinde de  geçer.

Bu açıklamalardan sonra Emirdağ türkülerinde bir tür olarak sık rastlanılan “koşalaşma” üzerinde konuşmak mümkündür. Koşalaşma; adı ve söylenme usülüyle Emirdağ’a mahsus bir türkü türüdür.  

Türküler üç şekilde sınıflandırılabilir:

Yapılarına göre türküler, Temalarına göre türküler, Ezgilerine göre türküler

1. Yapılarına Göre Türküler: Bentlerin, kavuştakların kümelenişi ve uyak­ların düzenine göre değişik yapılar gösterirler. Bent ve bağlantılarda mısra sayısı değişebilir.

Mani dörtlükleriyle kurulan kavuştaksız türküler
Bentleri dört mısradan oluşan türküler
Bentleri üç mısradan oluşan türküler
Bentleri iki mısradan oluşan türküler

2. Temalarına Göre Türküler: Bu türküler; ninniler, çocuk türküleri, doğa türküleri, aşk türküleri, kahramanlık, askerlik türküleri, tören türküleri, efe türküleri, hapishane türküleri, taşlama, yergi, güldürücü türküler, karşılıklı türküler, gurbet türküleri, ölüm türküleri (ağıtlar), iş türküleri, oyun türküleri gibi değişik temalara göre sınıflandırılabilir.

3. Ezgilerine Göre Türküler

A. Usullü Türküler: “Kırık havalar” da denilen bu türküler genellikle, oyun havalarıdır. Ölçüsü ve ritmi belli ezgilerdir. Konya’da oturak, Urfa’da kırık hava, Ege’de zeybek, Trakya ve Marmara’da karşılama, Karadeniz kıyıla­rında horon, Kars ve Erzurum’da Sümmanî ağzı adını alır.

B. Usulsüz Türküler: Bunlar uzun havalardır. Söyleyen kişi ana melodiyi değiştirmeksizin kendi üslubu ve ses özelliklerine göre nağmeleri uzatıp kısaltabilir. Ağıt, bozlak, Çukurova, divan, hoyrat, kayabaşı, koşma, maya, Türkmanî adlı çeşitleri vardır.

Koşalaşma; yapı bakımından, mani dörtlükleriyle kurulan kavuştaksız, temasına göre karşılıklı, atma, ezgisi bakımından ise, usulsüz türküler grubundadır.

Emirdağ türküleri arasında önemli bir yeri bulunan koşalaşma, belli bir konu çerçevesinde doğaçlama olarak söylenir. Koşalaşmalar 11’li hece vezniyle kavuştaksız dörtlükler halinde, belli bir ezgi bütünlüğü içinde seslendirilir. Bazen mizahi bir anlatım özelliği de taşır. Koşalaşma türküleri en az iki kişi arasında icra edilir. Koşalaşan kişi sayısı  daha fazla da olabilir.

Koşalaşmaların söylendiği zaman ve mekânlar: Şenlikler  (gece toplantıları, sıra geceleri, asker uğurlama, bahar toplantıları gibi.),  Evlenme törenleri (kız görme, kız isteme, nişan, erkek kınası, gelin hamamı, düğün töreni,  gelin övme, gelin uğurlama, gelin alma gibi), İmece yardımlaşma toplantıları (yufka açma, bulgur çekme, salça, pekmez yapma, ekmek etme, ekip biçme, çapa zamanı, hasat ve harman zamanı gibi), Hıdrellez, Saya gezme, bahar ve yaz aylarında gençlerin sokak gezmeleri…

Koşalaşma, ezgisi, konusu ve yapısı bakımından maniden farklıdır.

Yukarda sıraladığımız gibi eskiden yaygın bir biçimde söylenen koşalaşma, maalesef unutulmaya terk edilmiş bir durumdadır.

Emirdağ ağzıyla üç kişi arasında söylenen, yayla konulu bir koşalaşma örneği aşağıdadır:

Birinci kişi                                                     İkinci Kişi

Yaylaya gediyom bi havasınan,                 Yayla yollarından inip gelirken,
Anan bayram yapsın gara yasınan,             Azırail, gördüm yılanı yerken,
Hasta oldum geç gelmiyon yanıma,            Ben de ganatlandım uçuyum derken,
Dokdur ilaç verdi billur taşınan.                  Felek gırdı ganadımı golumu.

Üçüncü kişi                                                 Birinci kişi                                                    

Gangal çiçek açmış başı dikenli,         Sarı çiçeğinen donandı dağlar,
Yeni bir yâr sevdim on yedi benli,     Yeşil yaprağınan bezendi bağlar.
Bin goyun güderim buzağı çanlı,        Nazlı yârim seni gördüğüm gece,
Satarım çanları alırım seni.                 Yüzüm güler, amma kalbim kan ağlar.

İkinci Kişi                                                 Üçüncü kişi      

Yaylıya getmiş de yaylıyamamış,          Yayla yollarından beri mi geldin,
Hassa işliğini yâr giyememiş,                 Ötme garip bülbül bağrımı deldin,
Zabahınan erken kakmış yürümüş,         Sen de bencileyin ayrı mı galdın.,
Allaha ısmarladık gal diyememiş.            Yârden ayrılanlar gelsin yanıma.

Birinci kişi                                                   İkinci Kişi

Yaylalar içinde Çiğillipınar,                    Yaylalardan endim geldim yol deyi,
Başına varmadan ellerim donar,              Kertigeni kokuladım gül deyi.
Dünyanın malını bana verseler,              Arkadaşlar bennen dalga geçiyo,
İstemem malı ille nazlı yâr.                     Sevdiğini alamadın öl deyi.

Üçüncü kişi                                                   Birinci kişi                                                     

Yayladan geliyom elim boş değil,             Önüne guşanmış yandımdan öğnük,
Yar poşu sallama göğnüm hoş değil.         İçerim yanıyo yar göynük göynük,
Bir güzeli bi kötüye vermişler,                   Ana bana bi izin ver böğünnük, Allah da biliyo ona eş değil.                       Aşıyım dağları buluyum yâri.

Ahmet Urfalı

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ
Rastgele Konular
Belçika’da aşırı sağ partide siyaset yapan Melikan Kucam, Belçika’nın verdiği “insani vizeleri” usulsüz şekilde sağlayarak haksız kazanç elde ettiği gerekçesiyle 8 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Mechelen kentinde aşırı sağcı parti Yeni Flaman İttifakının (N-VA) eski belediye meclisi üyesi olan Kucam, Suriye ve...
Belçika’da yeni tip koronavirüs (Kovid-19) taşıyan bir kişi, kamu malına zarar verdiği için kendisine müdahale eden güvenlik güçlerine tükürünce 24 polis karantinaya girmek zorunda kaldı. Belçika basınındaki haberlere göre, Aalst kentinde bir kişinin sokakta kamu malına zarar verdiği ihbarı üzerine polis ekipleri...
Belçika İçişleri Bakanı Annelis Verlinden, başkent Brüksel’de Afrikalı bir gencin gözaltına alındıktan bir saat sonra hayatını kaybetmesi üzerine düzenlenen gösterilerdeki şiddet eylemlerinin kabul edilemez olduğunu söyledi. Belçika kamu yayın kuruluşu VRT televizyonuna açıklama yapan Verlinden, “Kamu malına zarar verme, kundaklama, polise taş...
Belçika’da yeni tip koronavirüse (Kovid-19) karşı geliştirilen aşı 20 günde yaklaşık 50 bin kişiye yapıldı. Ulusal Halk Sağlığı Enstitüsünün verilerine göre, ülkede 28 Aralık 2020’den beri sadece 49 bin 847 kişiye BioNtech ve Pfizer firmaları tarafından üretilen Kovid-19 aşısı uygulandı. Aşı...
Almanya Birinci Futbol Ligi’nde (Bundesliga) Schalke 04, sahasında Hoffenheim’i 4-0 yenerek, ligde 30 maç aradan sonra galip geldi. Schalke 04, Bundesliga’nın 15. haftasında Veltnis Arena’da Hoffenheim’i konuk etti. Mavi-beyazlılar, karşılaşmanın ilk yarısını 42. dakikada Matthew Hoppe’nin attığı golle 1-0 önde tamamladı. İkinci yarıda...
Belçika’da faaliyet gösteren şirketlere danışmanlık yapan Graydon, Pazartesi günü yaptığı bildiride, 2020’de Belçika’da yalnızca 7 bin 935 şirketin iflas ettiğini, bu sayının bir önceki yıla göre yüzde 33 daha az olduğunu açıkladı. Devlet destek tedbirleri ve iflas moratoryumu sayesinde böylesine...
Avrupa Birliği (AB), Avrupa İlaç Ajansının (EMA) Amerikan ilaç şirketi Moderna’nın yeni tip koronavirüs (Kovid-19) aşısı için bugün verdiği tavsiye kararını onayladı. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, sosyal medya hesabından, Moderna’nın Kovid-19’a karşı geliştirdiği aşıya onay verildiğini açıkladı....
Limburg bölgesinde ikamet eden üç kişilik bir grup, Belçika Anayasa Mahkemesi tarafından alınan bir kararla, güneş paneli sayaçlarının 15 yıl geriye dönmesi yönetmeliğini iptal etmesini protesto etti. Lanaken’de bulunan tarihi utanç direğine bir güneş paneli asarak gerçekleştirilen protesto eyleminde verilen...
Avrupa Birliği (AB), Türkiye’de üretilen çeşitli demir ve çelik ürünlere yüzde 7,6’ya varan oranda anti-damping vergisi uygulamaya başladı. Türkiye menşeli sıcak haddelenmiş demir ürünler ile alaşımsız ve alaşımlı çelik ürünlerin ithalatıyla ilgili geçici anti damping vergisi uygulanması kararı AB Resmi Gazetesi’nde...
Avrupa Birliği (AB) kurumları ve NATO’ya ev sahipliği yapan Belçika’nın başkenti Brüksel’de şehir içi trafikte araçlar için hız sınırı 30 kilometreye indirildi. Yeni kural 2021’in ilk günü itibarıyla yürürlüğe girdi. 30 kilometrelik hız limiti bazı ana yollar dışında şehrin tamamında uygulanacak....
Arşiv
Bizi Facebook’tan takip edin
Sizden Gelen Yorumlar
Etiketler