Site Rengi

YeniVatan Belçika

“Böle”

“Böle”

Türkçe’de akrabalıkla ilgili 150 civarında kelimenin bulunması kültürel anlamda değer verilen sosyal ilişki, kan bağı gibi sosyolojik kavramların önemine de işaret etmektedir. Türkçe’nin zengin akrabalık sözcükleri birlik beraberlik, hoşgörü, saygı, sevgi gibi toplumsal dinamiklerin varlığının yanında ‘’maşeri şuur’’un da millet hayatındaki gücünü göstermektedir. Akrabalık, hem anne hem de baba tarafından insanların yakınlığını belirler. Kan bağı ve evlilik yoluyla kurulan bu bağ, 13 farklı başlık altında incelenmektedir.Bu başlıklar; çokluk-teklik, öz-üvey, cinsiyet, medeni hâl, büyüklük küçüklük… gibi sıralanmaktadır.    

Türk Medeni Kanununa göre akrabalık, hısımlık kavramıyla karşılanmaktadır.

Madde 17- Kan hısımlığının derecesi, hısımları birbirine bağlayan doğum sayısıyla belli olur.Biri diğerinden gelen kişiler arasında üstsoy-altsoy hısımlığı; biri diğerinden gelmeyip de,ortak bir kökten gelen kişiler arasında yansoy hısımlığı vardır.

Madde 18- Eşlerden biri ile diğer eşin kan hısımları, aynı tür ve dereceden kayın hısımları olur. Kayın hısımlığı, kendisini meydana getiren evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmaz.

Ziya Gökalp, akrabalık kelimesinin anlamınınkandaşlıktan ayrı olduğunu söylemiştir. Kandaşlık, fizyolojik bir bağdır ve iki insanın birbiriniakraba sayması için bu iki insan arasında kan bağı olması zorunlu değildir. Akrabalık bağı isesosyal bir bağdır ve bu bağı, din ve hukukla ilgili kurallar oluşturur. O, toplumun gelişiminiaşiret, kavim, ümmet ve millet olmak üzere dört aşamada incelemiş ve ailenin gelişiminin debu dört aşamayı takip ettiğini belirtmiştir. Buna göre aile; aşiret devrinde simye, kavim devrindeocak, ümmet devrinde konak ve millet devrinde de yuva isimlerini almış ve gelişimi dörtaşamaya ayrılmıştır. Gökalp tarafından ortaya konan bu ayrımda, gelişim aşamalarında aileninyapısı üzerinde de ayrıntıyla durulmuştur. Aile önce “maderî” ve “pederi” isimleriyle ikiasamaya ayrılmıştır. “Maderî” aile, akrabalık bağlarının anne tarafından kişilerle kurulduğu;“pederi” aile ise akrabalık bağlarının baba tarafından olan kişilerle kurulduğu ailedir.

Emirdağ ağzında akrabalık babadan, hısımlık anneden yürür. Bu aile sistemi Göktürklerden intikal etmiştir.

Bu yazımızda teyze ve ona bağlı olan böle kavramları üzerinde duracağız.

TDK Büyük Türkçe Sözlükte teyze; annenin kız kardeşi, ana yarısı anlamındadır. Teyze kelimesi Türk ülkelerinde ses değişiklikleri nedeniyle farklı olarak söylenmektedir. Bu söyleyişleri şöyle sıralayabiliriz:Ame, böle, dayaza, deze,dezze, deyze, teze, eze, diyaze, halti, haltiya, tede, tete, tiyeze, tiyize… Teyzeyi böylece açıkladıktan sonra ‘’böle’’ kelimesine geçebiliriz.

Böle kelimesinin Moğolca ve Türkçe kökenli olması konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Ancak kelimenin Türkçe ‘’bölmek’’ten türetildiği ağırlık kazanmıştır.Eski Türkçe’de böle yerine ‘’çıkan’’ kelimesi kullanılmıştır.TDK Güncel Türkçe Sözlüğüne göre böle; 1. isim, halk ağzında Teyze kızı. 2. isim, halk ağzında Amca, dayı, hala çocuğu demektir. Böle yerine Fransızca kuzen kelimesi günümüzde yaygın olarak kullanılmaktadır. Fransızca’da ‘’kuzen’’; teyze, dayı, hala veya amcanın erkek çocuğu, erkek yeğen, ‘’kuzin’’ ise dişilin karşılığıdır. Ancak Türkçe’de yalnız kuzen bulunmaktadır.

Böle, Türk dünyasında da yer almaktadır.Nogay, Balkar, Kazak ve Karakalpak Türklerinde; böle, Özbeklerde, böla, Başkurtlarda büle, Kırgız ve Altaylarda bölö, Hakas ve Şorlardapöle… biçiminde söylenmektedir. Türkiye’de İç Anadolu’da yaygınlığı vardır.

Emirdağ ağzında böle, teyze çocukları ve anne tarafından olan kadınlardan doğanlar için ifade edilir. Ayrıca böle, erkekler arasında samimi olan kişiler arasında sıkça söylenmekte olup lakap olarak da verilir.

Yazımız vesilesiyle Yıldız ve Sebiha teyzemden doğma bölelerime, ailenin en büyüğü olarak selam ve sevgiler sunuyorum Ayrıca akraba, arkadaş ve dost bölelerime sağlık esenlik diliyorum.     Bu yazı için; Erhan Taşbaş’ın Türk Dillerinde ‘kuzen’ Terminolojisi ve Ali Albayrak’ın, Ziya Gökalp’te Kadın ve Aile adlı makalelerinden yararlanılmıştır.

Ahmet Urfalı

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ
Rastgele Konular
Formula 1 Dünya Şampiyonası’nda yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgını nedeniyle podyum seremonisi kaldırıldı.  Formula 1 Genel Müdürü Ross Brawn, organizasyonun internet sitesine verdiği demeçte, geçmiş yarışlarda yapılan kutlama ve törenlerin bu sezon salgın nedeniyle kaldırıldığını söyledi.  Yarışların seyircisiz düzenlenecek olmasından dolayı...
Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Kıdemli Başkan Yardımcısı Frans Timmermans, yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgınının ekonomik etkilerine karşı hazırlanacak yatırım programının yeşil ve sürdürülebilir olması gerektiğini söyledi. Timmermans, Avrupa Parlamentosu (AP) Çevre, Halk Sağlığı ve Gıda Güvenliği Komite toplantısında yaptığı konuşmada,...
Belçika genelinde tüm okulların 1 Eylül’de açılacağı bildirildi.  Flaman Eğitim Bakanı Ben Weyts, yaptığı açıklamada, uzman görüşleri tüm bölge temsilcileriyle ele alındıktan sonra okulların açılmasına karar verildiğini duyurdu. Okulların ülke genelinde “sarı kod” ile 1 Eylül’de eğitime başlayacağını açıklayan Weyts, lise öğrencilerine...
Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Sözcüsü Christian Wigand, Yunanistan’ın Ege Denizi’nde düzensiz göçmenlerin Yunan unsurlarca geri itildiği, göçmenlere şiddet ve kötü muamele uygulandığına yönelik iddiaları soruşturması gerektiğini belirtti. Wigand, günlük basın toplantısında, Yunanistan’a gitmeye çalışan çok sayıda düzensiz göçmenin yakalandıktan sonra...
Brüksel Bölge Milletvekili ve Schaerbeek Belediye Başkan Yardımcısı Sadık Köksal, Kovid-19 vaka sayısının tekrar artış göstermesi sonrası “Tedbirleri unutmayalım ve dikkatli olalım” diyerek vatandaşları uyardı. Milletvekili Sadık Köksal’ın konuya ilişkin yayınlanan mesajında şu ifadeler yer aldı: Son günlerde artan ve...
Almanya’dan İngiltere’ye, Amerika’dan Kanada’ya, Hindistan’dan Uruguay’a, İspanya’dan Arjantin’e 23 ünlü sanatçı, çektikleri videolarla 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’nı kutladı.  Amerika’dan Pink Martini’nin solistleri China Forbes ve Storm Large ile LP, Kanada’dan IMA, İspanya’dan Los Vivancos, Luz Casal, Cecilia Krull,...
Belçika’da yeni tip koronavirüs (Kovid-19) vakalarının günlük ortalaması 1540’a yükseldi.  Haftalık vaka sayılarının günlük ortalamasını veren Ulusal Halk Sağlığı Enstitüsünün istatistiklerine göre, 16-22 Eylül haftasında Kovid-19 testi pozitif çıkanların sayısı yüzde 40 artarak 1540 oldu.  Böylece 11,4 milyon nüfuslu ülkede salgının...
Deloitte Futbol Para Ligi’nde 2018-2019 sezonunda en çok gelir elde eden kulüp, İspanya temsilcisi Barcelona oldu. Ekonomi danışmanlık şirketi Deloitte tarafından bu yıl 23. kez yayımlanan rapora göre, 840,8 milyon avro gelir elde eden Barcelona, geçen yıl listenin ilk sırasında bulunan Real Madrid’i...
Birleşmiş Milletler (BM) 75. Genel Kurul Başkanı Volkan Bozkır, dünyanın BM’nin kurulduğu tarihten bu yana, tahayyül dahi edilemeyecek oranda değiştiğini ve örgütün kuruluş amacına hizmet etmeyi sürdürmesi için değişime ayak uydurmak zorunda olduğunu belirterek, ”Gelin, arzuladığımız geleceğe ve buna ulaşmak için ihtiyaç...
Yaşadığımız şu zor günlerde Gent şehrinde Gentli Türklerin her alanda ihtiyaç sahibi olan kurumlara ve kişilere destek olması amacıyla bir platform kuruldu. Doktor Ercan Çeşmeli ile Doktor Leyla Yüksel’in önderliğinde kurulan platformun, destek veren herkesin kurumsal kimliğini bir kenara bırakarak...
Arşiv
Bizi Facebook’tan takip edin
Sizden Gelen Yorumlar
Etiketler