YeniVatan Belçika

“Böle”

“Böle”

Türkçe’de akrabalıkla ilgili 150 civarında kelimenin bulunması kültürel anlamda değer verilen sosyal ilişki, kan bağı gibi sosyolojik kavramların önemine de işaret etmektedir. Türkçe’nin zengin akrabalık sözcükleri birlik beraberlik, hoşgörü, saygı, sevgi gibi toplumsal dinamiklerin varlığının yanında ‘’maşeri şuur’’un da millet hayatındaki gücünü göstermektedir. Akrabalık, hem anne hem de baba tarafından insanların yakınlığını belirler. Kan bağı ve evlilik yoluyla kurulan bu bağ, 13 farklı başlık altında incelenmektedir.Bu başlıklar; çokluk-teklik, öz-üvey, cinsiyet, medeni hâl, büyüklük küçüklük… gibi sıralanmaktadır.    

Türk Medeni Kanununa göre akrabalık, hısımlık kavramıyla karşılanmaktadır.

Madde 17- Kan hısımlığının derecesi, hısımları birbirine bağlayan doğum sayısıyla belli olur.Biri diğerinden gelen kişiler arasında üstsoy-altsoy hısımlığı; biri diğerinden gelmeyip de,ortak bir kökten gelen kişiler arasında yansoy hısımlığı vardır.

Madde 18- Eşlerden biri ile diğer eşin kan hısımları, aynı tür ve dereceden kayın hısımları olur. Kayın hısımlığı, kendisini meydana getiren evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmaz.

Ziya Gökalp, akrabalık kelimesinin anlamınınkandaşlıktan ayrı olduğunu söylemiştir. Kandaşlık, fizyolojik bir bağdır ve iki insanın birbiriniakraba sayması için bu iki insan arasında kan bağı olması zorunlu değildir. Akrabalık bağı isesosyal bir bağdır ve bu bağı, din ve hukukla ilgili kurallar oluşturur. O, toplumun gelişiminiaşiret, kavim, ümmet ve millet olmak üzere dört aşamada incelemiş ve ailenin gelişiminin debu dört aşamayı takip ettiğini belirtmiştir. Buna göre aile; aşiret devrinde simye, kavim devrindeocak, ümmet devrinde konak ve millet devrinde de yuva isimlerini almış ve gelişimi dörtaşamaya ayrılmıştır. Gökalp tarafından ortaya konan bu ayrımda, gelişim aşamalarında aileninyapısı üzerinde de ayrıntıyla durulmuştur. Aile önce “maderî” ve “pederi” isimleriyle ikiasamaya ayrılmıştır. “Maderî” aile, akrabalık bağlarının anne tarafından kişilerle kurulduğu;“pederi” aile ise akrabalık bağlarının baba tarafından olan kişilerle kurulduğu ailedir.

Emirdağ ağzında akrabalık babadan, hısımlık anneden yürür. Bu aile sistemi Göktürklerden intikal etmiştir.

Bu yazımızda teyze ve ona bağlı olan böle kavramları üzerinde duracağız.

TDK Büyük Türkçe Sözlükte teyze; annenin kız kardeşi, ana yarısı anlamındadır. Teyze kelimesi Türk ülkelerinde ses değişiklikleri nedeniyle farklı olarak söylenmektedir. Bu söyleyişleri şöyle sıralayabiliriz:Ame, böle, dayaza, deze,dezze, deyze, teze, eze, diyaze, halti, haltiya, tede, tete, tiyeze, tiyize… Teyzeyi böylece açıkladıktan sonra ‘’böle’’ kelimesine geçebiliriz.

Böle kelimesinin Moğolca ve Türkçe kökenli olması konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Ancak kelimenin Türkçe ‘’bölmek’’ten türetildiği ağırlık kazanmıştır.Eski Türkçe’de böle yerine ‘’çıkan’’ kelimesi kullanılmıştır.TDK Güncel Türkçe Sözlüğüne göre böle; 1. isim, halk ağzında Teyze kızı. 2. isim, halk ağzında Amca, dayı, hala çocuğu demektir. Böle yerine Fransızca kuzen kelimesi günümüzde yaygın olarak kullanılmaktadır. Fransızca’da ‘’kuzen’’; teyze, dayı, hala veya amcanın erkek çocuğu, erkek yeğen, ‘’kuzin’’ ise dişilin karşılığıdır. Ancak Türkçe’de yalnız kuzen bulunmaktadır.

Böle, Türk dünyasında da yer almaktadır.Nogay, Balkar, Kazak ve Karakalpak Türklerinde; böle, Özbeklerde, böla, Başkurtlarda büle, Kırgız ve Altaylarda bölö, Hakas ve Şorlardapöle… biçiminde söylenmektedir. Türkiye’de İç Anadolu’da yaygınlığı vardır.

Emirdağ ağzında böle, teyze çocukları ve anne tarafından olan kadınlardan doğanlar için ifade edilir. Ayrıca böle, erkekler arasında samimi olan kişiler arasında sıkça söylenmekte olup lakap olarak da verilir.

Yazımız vesilesiyle Yıldız ve Sebiha teyzemden doğma bölelerime, ailenin en büyüğü olarak selam ve sevgiler sunuyorum Ayrıca akraba, arkadaş ve dost bölelerime sağlık esenlik diliyorum.     Bu yazı için; Erhan Taşbaş’ın Türk Dillerinde ‘kuzen’ Terminolojisi ve Ali Albayrak’ın, Ziya Gökalp’te Kadın ve Aile adlı makalelerinden yararlanılmıştır.

Ahmet Urfalı

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ
Rastgele Konular
1 Ocak’tan bu yana 30 km/hız sınırı, Brüksel Bölgesi’nin neredeyse her yerinde uygulanmaya başladı ve 30 km/hız sınırı, daha önce Brüksel bölgesinin yüzde 60’ına kıyasla artık yolların bölgeye ait yolların yüzde 85’ini kapsıyor. Birçok kişi tarafından tepkiyle karşılanan bu kural...
Belçika federal hükümeti, yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgınına karşı aralık sonunda başlatılan aşı kampanyasını hızlandırarak, yeterli miktarda doz olması halinde nüfusun yüzde 70’ini yaz sonuna kadar aşılayacak şekilde plan hazırladı. Belçika Sağlık Bakanı Frank Vandenbroucke, parlamentoda, milletvekillerine aşı kampanyasının güncellenmiş hali...
Belçika’da faaliyet gösteren şirketlere danışmanlık yapan Graydon, Pazartesi günü yaptığı bildiride, 2020’de Belçika’da yalnızca 7 bin 935 şirketin iflas ettiğini, bu sayının bir önceki yıla göre yüzde 33 daha az olduğunu açıkladı. Devlet destek tedbirleri ve iflas moratoryumu sayesinde böylesine...
RTL kanalında her Pazar günleri saat 13’te program yapan Pascal Vrebos’un davetlisi olan Brüksel Bölge Hükümeti Başbakanı Rudi Vervoort, 1 Ocak 2021 tarihinde başkent Brüksel’de uygulamaya giren 30 km/hız hakkında konuştu. 30 km/hız sınırı hakkında açıklama yapan Başbakan Vervoort, bazı...
Almanya Birinci Futbol Ligi’nde (Bundesliga) Schalke 04, sahasında Hoffenheim’i 4-0 yenerek, ligde 30 maç aradan sonra galip geldi. Schalke 04, Bundesliga’nın 15. haftasında Veltnis Arena’da Hoffenheim’i konuk etti. Mavi-beyazlılar, karşılaşmanın ilk yarısını 42. dakikada Matthew Hoppe’nin attığı golle 1-0 önde tamamladı. İkinci yarıda...
Hollanda’nın başkenti Amsterdam’da, 21 Mart Komitesi tarafından ırkçılık ve ayrımcılık karşıtı gösteri düzenlendi. Siyasi partiler ve çok sayıda sivil toplum kuruluşunca desteklenen gösteri için Amsterdam’ın batısındaki Westerpark’ta bir araya gelen yüzlerce kişi, Hollanda’da ve dünyada yükselen aşırı sağ eğilimleri protesto etti. Çok sayıda...
Brüksel Bölge Milletvekili İbrahim Dönmez, 28 Aralık 2020 tarihinde Belçika’da başlatılan aşılama kampanyasını Yenivatan’a değerlendirdi. Pandemi sürecinin ilk gününden bu yana vatandaşları sosyal paylaşım siteleri üzerinden sıkça uyaran ve birçok konuda tavsiyelerde bulunan İbrahim Dönmez, vatandaşların aşılama konusunda merak ettiği...
Fransa’da Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un partisi Cumhuriyet Yürüyüşü (LREM) milletvekili Aurore Berge ve Jean-Baptiste Moreau’nun 18 yaşından küçük kızlara kamuya açık alanlarda başörtüsü takmayı yasaklama girişimleri Ulusal Meclis tarafından kabul görmedi. Ulusal Mecliste toplanan özel komite, iktidar partisinin milletvekilleri Berge ile Moreau tarafından hazırlanan “İslamcı ayrılıkçı” olarak bilinen ve ismi...
Belçika’da yeni tip koronavirüs (Kovid-19) taşıyan bir kişi, kamu malına zarar verdiği için kendisine müdahale eden güvenlik güçlerine tükürünce 24 polis karantinaya girmek zorunda kaldı. Belçika basınındaki haberlere göre, Aalst kentinde bir kişinin sokakta kamu malına zarar verdiği ihbarı üzerine polis ekipleri...
Avrupa Merkez Bankası (ECB) aralık ayı para politikası toplantı tutanaklarında, avro kurundaki yükselişin enflasyon görünümü üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceğine dikkat çekildi. ECB Yönetim Konseyi’nin 9-10 Aralık’ta Frankfurt’ta gerçekleştirdiği para politikası toplantısının tutanakları yayımlandı. Konsey üyelerinin değerlendirmelerinin yer aldığı tutanaklarda, üyelerin...
Arşiv
Bizi Facebook’tan takip edin
Sizden Gelen Yorumlar
Etiketler