Belçika Türk edebiyatında bir halk ozanı: Fakı Edeer

Belçika Türk edebiyatında bir halk ozanı: Fakı Edeer
  • 27.11.2016
  • 1.877 kez okundu

Türkmen toplulukları, içlerin bir ozan çıktığı zaman büyük şölenler düzenleyip kültürlerinin  bu ozanlarca dillendirileceğinden dolayı büyük sevinçler yaşarlardı.

Türk dünyasının kültür varlığının önde gelen unsurlarından biri ozanlık geleneğidir. Bu gelenek Türk cumhuriyetleri ve topluluklarında ortak bir mirastır. Ortaklığın temeli; aynı dili, tarihi, kültürü paylaşan kavimlerin aynı kökten beslenmelerine dayanmaktadır.

Atlı-göçebe kültürün temel teması olan kahramanlık, ozan-baksılar tarafından kuşaktan  kuşağa aktarılarak destan geleneği oluşmuştur. Efsaneyle tarihin kaynaştırıldığı destan kültürü, sözlü gelenekte oluşmuş, ozan-baksılarca taşınarak aktarılmıştır. Ozan; arzu ve ümitleri dile getirir, halkın yaşayışı ve tarihini yansıtır, sözlü kültürü yayar. Halk şairlerinin devlet yönetimi ve özellikle halk üzerindeki etkileri büyüktür.

Türk dünyasında kazandığı anlam ve fonksiyon itibarıyla halk ozanlığı, belli bir milletin düşünce ve ruh dünyasının söz veya ezgi ile sanata dönüşmesi ve bunun ifade ve icra edilmesidir. Geleneğin yapısını Dede Korkut Destanı’ndan çıkarmak mümkündür.

Ozanlık geleneği, işlevsel olarak dünya edebiyatında yalnızca Türklere has bir olgudur. Bu bakımdan bütün Türk dünyasında  bilinmeyen zamanlardan günümüze kadar yapı ve özelliğini devam ettirerek yaşamaktadır.

Karacaoğlan, soy itibarıyla Türkmen olduğunu şiirlerinde övünerek belirtir. Hatta Türkmen alt tasniflerine de girerek Varsak oymağından olduğunu söyler. Karacaoğlan, bu söylemini bir gururlanma biçiminde ifade eder.

“Kozan dağından neslimiz

Arı Türkmen’dir aslımız

Varsak’tır durak yerimiz

Gurbette yâr eğler bizi.”

Dadaloğlu da soyunu  ileri sürmekten çekinmez. Dadaloğlu, savaş, kavga ve iddia vardır.

“Kalktı göç eyledi, Avşar elleri

Ağır ağır giden eller, bizimdir.

Arap atlar yakın eder ırağı

Yüce dağdan aşan yollar bizimdir.”

Karacaoğlan 17.yüzyılda yaşamış bir ozan olarak , ‘’Hazır ol vaktine Nemçe kıralı’’ diyecek kadar devletin yanında yer alır. Dadaloğlu 19.yüzyılda yaşamış, devletle arasına husumet koyan bir ozanımızdır.

“Hakkımızda devlet vermiş fermanı

Ferman padişahın dağlar bizimdir” diyerek bu husumeti daha ileri noktalara götürür. Karacaoğlan ve Dadaloğlu ‘nun soyu Türkmen olmasına rağmen devlete karşı ayrı davranış sergileyecek bir konumdadır. Anadolu’da Türkmen topluluklarının  tarihi seyir içinde devletle değişik amaçlar için çatışmaları olmuştur. Bunun yanı sıra devletin dayandığı temel unsur, “millet-i asli” denilen Türkmenler olmuştur.

Buradan sözü Türkmen yurdu Emirdağ’dan yetişmiş, hayatına Belçika’da devam eden Ozan Fakı Edeer’e getirmek istiyorum.

“Bize Türkmen derle Oğuz’dur soyum

Muscalı oymağım Bozulus boyum

Rakka uğrağımdır Emirdağ köyüm

Türkmen derler bize Oğuz dilinde”

Tıpkı diğer  aşiret ozanlarında gördüğümüz gibi Fakı Edeer’de de yüksek bir Türkmenlik şuuru bulunmaktadır. Bu durum, onun çocukluk ve gençlik dönemlerini yaşadığı Emirdağ kültüründen kaynaklanmaktadır. Zira Emirdağ halkının güzel söze ve şiirli anlatıma büyük bir yatkınlığı bulunmaktadır. Emirdağ’da hâlâ ağıtlar yakılmakta, türküler söylenmektedir. 50-60 yıl önce bu sözlü edebiyat verimleri daha canlı bir şekilde yaşamaktaydı. İşte Ozan Fakı Edeer bu zengin gelenekten alabildiğine beslenmiş ve  bu kültürden aldıklarını  yedi eserinde işleyerek vermiştir.

Ozan Fakı Edeer’in baba evi Emirdağ deresinin kenarındadır. Çay deresi , Mart sonundan başlayarak  dört ay boyunca akar. Islah edilmeden önce taşkınlar olurdu. Bir gün yine taşkın oldu.  Halk , cana ve mala  zararı olmaması için tedbirler almaya başladı. Bu arada  sele bakan Ozan Fakı Edeer’in ayaklarının ucunda bir girdap oluştu. Oluşan girdapta bir kitap dönüp duruyordu. Ozanımız zorlukla bu kitabı aldı, kuruttu, okunur hâle getirdi. Evet  bu kitap,  ‘’Türk Halk Şiiri Antolojisi’’ ydi.  Edeer , 11 yaşlarındaydı, öksüz kalmıştı, gönlü dolup taşmaktaydı.  O, şiire sığındı,  antolojideki şiirlerin hepsini ezberledi, kendine göre besteledi. Bu arada bağlamayla tanıştı. Bağlama çalmayı kendi kendine öğrendi. Kendi şiirlerini çalıp söyledi. Rüyalar gördü, büyük ozanlarla tanıştı. Hep arayış içinde oldu.

Birçok memleketlisi gibi yolu gurbete çıktı, Belçika’ya gitti. Ozanların  çektiği çileleri yaşıyordu adeta. Gurbeti tanıdı, sıla hasretiyle yanıp tutuştu. Gurbetçi hemşehrilerinin kültür elçisi olarak ağıtlar yaktı, türküler söyledi. Gurbet-sıla dengesini kurarak vatana  bağlılık duygularını hep canlı tuttu. Bu görev, aslında sanki ilahi bir vazife gibiydi.

“Fakı’yım figanım gurbet ellerden

Ayrıyım yıllardır bizim köylerden

Laleden sümbülden gonca güllerden

Alnımda yazımın karası gurbet”

Ozan Fakı Edeer, her dizesinde buram buram vatan – millet temalarını işledi. Tıpkı, diğer Türkmen ozanları gibi soya bağlılığı erdem saydı. Bugün yurt içinde ve yurt dışında konser ve sohbetleri dolup taşmaktadır.

“Âşık Fakı’m Afyon Emirdağlıyım,

Türkmen’im Yörük’üm, Karabağlıyım,

Yarı kazalıyım yarı köylüyüm,

Vatan bizsiz biz vatansız olmuyor.”

Şimdi söz Ozan Fakı Edeer’de ; ‘’ Hayat beni çocukluğumu yaşatmadan büyüttü. Çocukluğum anamı kaybettiğim gün bitti. İhtiyarların aksakalı gazilerin savaş hatıralarıyla olgunlaştım. Keçe döşeli, ağaç tavanlı, yağlamlarınışığında  sohbetler dinledim.  Sevgiyi öğrendiğim ilk sevdiğimde ana sevgisi kadar olmasa da. Büyük hayaller kurmadım, olmayacağını bildiğim için.

Daima mütevazı düşündüm. Hayatı paylaşmayı çok sevdim, oldum olası, ekmeğimi suyumu neşemi acılarımı.

En derin yakınlarımda yalnız olamayacağımı anladım.

Sevdim insanları vücudumun bir zerresi olarak kabullendim âlemi.

Üzülerek seyrederim küreselleşen dünyanın sosyal adaletsizliğini.

Hep nefretle baktım geçmişteki ve günümüzdeki savaşlara, ağlatmışlardır beni. Savaşın mutlak mağlubu çocuklar.

Nefretle bakmışımdır emperyalist devletlerin istilalarına ve liderlerinin sevimsiz yüzlerine. Sanki dünya onlara kalacak, şu ölümlü âlemde mazlumlar için yalvarırım Tanrı’ya. Değiştiremeyeceğime göre dünyayı. Davayı korumayı sevmeyi öğrensek bari. Zira çok geç kaldık galiba?’’

Ozan Fakı Edeer, şimdi gurbette ulu bir çınar olarak, Türkmen kültürünü yaymakta, yaşatmakta, yeni nesillere ocaklarda öğretmektedir. Biz onda, toplumumuzun değerlerini, üzüntülerini, hayâllerini ve gerçeklerini yaşamaktayız.

Ahmet Urfalı

Etiketler: / / / / / / / / / /

‘Boggi Steak House’da kalite tesadüf değil
Açıldığı günden bu yana adından söz ettiren Boggi Steak House’da aile ortamının hakim olması yanı sıra, kalitedin tesadüf olmadığı açıkca görüldü....
Proximus’ten bin 347 kişi gönüllü olarak ayrılıyor
Belçika’nın en büyük telefon operatörü olan Proximus, yıllık sonuçlarının yayınlanması vesilesiyle Cuma günü yaptığı açıklamada, şirket içerisindeki yeniden yapılanma çerçevesinde...
Tatil öncesi havalanında “işi yavaşlatma eylemi” başlattılar
Karnaval tatili arifesinde Zaventem Havalımanı’nda görev yapan polis memurları, “işi yavaşlatma eylemi” şeklinde grev yapmaya karar verdiler. Cuma sabahı başlayan...
“Yüce Allah’ın (c.c.) ayı Receb-i Şerif 1441 Hoşgeldin”
Rahmân ve Rahîm olan Yüce ALLAH’ın (c.c.) adıyla… Hamd âlemlerin Rabbi ALLAH (c.c.) içindir. Salât ve Selâm Peygamber efendimiz Hazret-i...
Medipol Başakşehir, Lizbon’da bozguna uğradı
UEFA Avrupa Ligi son 32 turu ilk ayağı 8 maçla başladı. Avrupa futbolunun kulüp düzeyindeki iki numaralı organizasyonunun son 32 turunda,...
Londra’daki camide namaz kılan din görevlisi bıçaklandı
İngiltere’nin başkenti Londra’da bir camide müezzinin bıçaklandığı saldırının terör bağlantılı olmadığı belirtildi. Londra polisinin açıklamasında, yerel saatle 15.10’da Regent Park...
Türkiye’den Almanya’daki ırkçı terör saldırısına tepki
Dışişleri Bakanlığı, Almanya’nın Hanau kentindeki aşırı sağcı terör saldırısına ilişkin, “Bu saldırılara dur deme zamanı gelmiştir. Aksi takdirde, ırkçılık çok daha vahim...
Almanya’da ırkçı terör 9 can aldı
Almanya Başbakanı Angela Merkel, Hanau kentindeki saldırı nedeniyle bugünkü programını iptal etti. Hükümet sözcüsü Steffen Seibert, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada,...
Bpost Çin’e mektup ve paket göndermeyi durdurdu
Bpost, Çin’e yapılan uçuşların iptal sayısının artması nedeniyle 15 Şubat 2020 Cumartesi günü Çin’e gidecek mektupların ve paketlerin gönderme işlemlerinin...
Belçika’da tıbbi hatalar çok can alıyor
Belçika’da sağlık sektöründe yapılan yenilikler yüzünden, tıbbi takipler sırasında yaşanan şikayetlerde artış olduğu tespit edildi. İnsanların sağlık ve refah açısından...
TUI Fly, 8.yılımızda 2 kişilik Antalya bileti kazandırıyor
Belçika’nın en çok takip edilen ve ilgi gören Türkçe haber sitesi Yenivatan, kuruluşunun 8.yılı vesilesiyle büyük bir çekiliş düzenliyor. 4...
SunExpress’ten 2019’da 1,4 milyar avro gelir
Türk Hava Yolları ile Lufthansa’nın ortak kuruluşu SunExpress, geçen yıl tarihinin en yüksek gelirine ulaşarak rekor kırdığını açıkladı. SunExpress’in 30’uncu yılı...
“AlKhaima”nın açılışına siyasetçi akını
Schaerbeek Sosyalist Parti teşkilatı içerisinde uzun yıllar hizmet eden Fas asıllı Lahoussine Khiar’ın mekan açılışı adeta siyasetçi akınına uğradı. Rue...
Kredinin % 100’nü sağlayan tek adres: LR Finances
1 Ocak 2020 tarihinden itibaren Belçika’da emlak kredileri konusunda yeni kriterlerin uygulanmaya başlaması ev almak isteyen çok sayıda vatandaşı tedirgin...
AB’den Akdeniz’de yeni operasyon kararı
Avrupa Birliği (AB) Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikaları Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, Libya’ya yönelik silah ambargosunu uygulamak için Akdeniz’de yeni bir...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ