Belçika Türk edebiyatında bir halk ozanı: Fakı Edeer

Belçika Türk edebiyatında bir halk ozanı: Fakı Edeer
  • 27.11.2016
  • 1.729 kez okundu

Türkmen toplulukları, içlerin bir ozan çıktığı zaman büyük şölenler düzenleyip kültürlerinin  bu ozanlarca dillendirileceğinden dolayı büyük sevinçler yaşarlardı.

Türk dünyasının kültür varlığının önde gelen unsurlarından biri ozanlık geleneğidir. Bu gelenek Türk cumhuriyetleri ve topluluklarında ortak bir mirastır. Ortaklığın temeli; aynı dili, tarihi, kültürü paylaşan kavimlerin aynı kökten beslenmelerine dayanmaktadır.

Atlı-göçebe kültürün temel teması olan kahramanlık, ozan-baksılar tarafından kuşaktan  kuşağa aktarılarak destan geleneği oluşmuştur. Efsaneyle tarihin kaynaştırıldığı destan kültürü, sözlü gelenekte oluşmuş, ozan-baksılarca taşınarak aktarılmıştır. Ozan; arzu ve ümitleri dile getirir, halkın yaşayışı ve tarihini yansıtır, sözlü kültürü yayar. Halk şairlerinin devlet yönetimi ve özellikle halk üzerindeki etkileri büyüktür.

Türk dünyasında kazandığı anlam ve fonksiyon itibarıyla halk ozanlığı, belli bir milletin düşünce ve ruh dünyasının söz veya ezgi ile sanata dönüşmesi ve bunun ifade ve icra edilmesidir. Geleneğin yapısını Dede Korkut Destanı’ndan çıkarmak mümkündür.

Ozanlık geleneği, işlevsel olarak dünya edebiyatında yalnızca Türklere has bir olgudur. Bu bakımdan bütün Türk dünyasında  bilinmeyen zamanlardan günümüze kadar yapı ve özelliğini devam ettirerek yaşamaktadır.

Karacaoğlan, soy itibarıyla Türkmen olduğunu şiirlerinde övünerek belirtir. Hatta Türkmen alt tasniflerine de girerek Varsak oymağından olduğunu söyler. Karacaoğlan, bu söylemini bir gururlanma biçiminde ifade eder.

“Kozan dağından neslimiz

Arı Türkmen’dir aslımız

Varsak’tır durak yerimiz

Gurbette yâr eğler bizi.”

Dadaloğlu da soyunu  ileri sürmekten çekinmez. Dadaloğlu, savaş, kavga ve iddia vardır.

“Kalktı göç eyledi, Avşar elleri

Ağır ağır giden eller, bizimdir.

Arap atlar yakın eder ırağı

Yüce dağdan aşan yollar bizimdir.”

Karacaoğlan 17.yüzyılda yaşamış bir ozan olarak , ‘’Hazır ol vaktine Nemçe kıralı’’ diyecek kadar devletin yanında yer alır. Dadaloğlu 19.yüzyılda yaşamış, devletle arasına husumet koyan bir ozanımızdır.

“Hakkımızda devlet vermiş fermanı

Ferman padişahın dağlar bizimdir” diyerek bu husumeti daha ileri noktalara götürür. Karacaoğlan ve Dadaloğlu ‘nun soyu Türkmen olmasına rağmen devlete karşı ayrı davranış sergileyecek bir konumdadır. Anadolu’da Türkmen topluluklarının  tarihi seyir içinde devletle değişik amaçlar için çatışmaları olmuştur. Bunun yanı sıra devletin dayandığı temel unsur, “millet-i asli” denilen Türkmenler olmuştur.

Buradan sözü Türkmen yurdu Emirdağ’dan yetişmiş, hayatına Belçika’da devam eden Ozan Fakı Edeer’e getirmek istiyorum.

“Bize Türkmen derle Oğuz’dur soyum

Muscalı oymağım Bozulus boyum

Rakka uğrağımdır Emirdağ köyüm

Türkmen derler bize Oğuz dilinde”

Tıpkı diğer  aşiret ozanlarında gördüğümüz gibi Fakı Edeer’de de yüksek bir Türkmenlik şuuru bulunmaktadır. Bu durum, onun çocukluk ve gençlik dönemlerini yaşadığı Emirdağ kültüründen kaynaklanmaktadır. Zira Emirdağ halkının güzel söze ve şiirli anlatıma büyük bir yatkınlığı bulunmaktadır. Emirdağ’da hâlâ ağıtlar yakılmakta, türküler söylenmektedir. 50-60 yıl önce bu sözlü edebiyat verimleri daha canlı bir şekilde yaşamaktaydı. İşte Ozan Fakı Edeer bu zengin gelenekten alabildiğine beslenmiş ve  bu kültürden aldıklarını  yedi eserinde işleyerek vermiştir.

Ozan Fakı Edeer’in baba evi Emirdağ deresinin kenarındadır. Çay deresi , Mart sonundan başlayarak  dört ay boyunca akar. Islah edilmeden önce taşkınlar olurdu. Bir gün yine taşkın oldu.  Halk , cana ve mala  zararı olmaması için tedbirler almaya başladı. Bu arada  sele bakan Ozan Fakı Edeer’in ayaklarının ucunda bir girdap oluştu. Oluşan girdapta bir kitap dönüp duruyordu. Ozanımız zorlukla bu kitabı aldı, kuruttu, okunur hâle getirdi. Evet  bu kitap,  ‘’Türk Halk Şiiri Antolojisi’’ ydi.  Edeer , 11 yaşlarındaydı, öksüz kalmıştı, gönlü dolup taşmaktaydı.  O, şiire sığındı,  antolojideki şiirlerin hepsini ezberledi, kendine göre besteledi. Bu arada bağlamayla tanıştı. Bağlama çalmayı kendi kendine öğrendi. Kendi şiirlerini çalıp söyledi. Rüyalar gördü, büyük ozanlarla tanıştı. Hep arayış içinde oldu.

Birçok memleketlisi gibi yolu gurbete çıktı, Belçika’ya gitti. Ozanların  çektiği çileleri yaşıyordu adeta. Gurbeti tanıdı, sıla hasretiyle yanıp tutuştu. Gurbetçi hemşehrilerinin kültür elçisi olarak ağıtlar yaktı, türküler söyledi. Gurbet-sıla dengesini kurarak vatana  bağlılık duygularını hep canlı tuttu. Bu görev, aslında sanki ilahi bir vazife gibiydi.

“Fakı’yım figanım gurbet ellerden

Ayrıyım yıllardır bizim köylerden

Laleden sümbülden gonca güllerden

Alnımda yazımın karası gurbet”

Ozan Fakı Edeer, her dizesinde buram buram vatan – millet temalarını işledi. Tıpkı, diğer Türkmen ozanları gibi soya bağlılığı erdem saydı. Bugün yurt içinde ve yurt dışında konser ve sohbetleri dolup taşmaktadır.

“Âşık Fakı’m Afyon Emirdağlıyım,

Türkmen’im Yörük’üm, Karabağlıyım,

Yarı kazalıyım yarı köylüyüm,

Vatan bizsiz biz vatansız olmuyor.”

Şimdi söz Ozan Fakı Edeer’de ; ‘’ Hayat beni çocukluğumu yaşatmadan büyüttü. Çocukluğum anamı kaybettiğim gün bitti. İhtiyarların aksakalı gazilerin savaş hatıralarıyla olgunlaştım. Keçe döşeli, ağaç tavanlı, yağlamlarınışığında  sohbetler dinledim.  Sevgiyi öğrendiğim ilk sevdiğimde ana sevgisi kadar olmasa da. Büyük hayaller kurmadım, olmayacağını bildiğim için.

Daima mütevazı düşündüm. Hayatı paylaşmayı çok sevdim, oldum olası, ekmeğimi suyumu neşemi acılarımı.

En derin yakınlarımda yalnız olamayacağımı anladım.

Sevdim insanları vücudumun bir zerresi olarak kabullendim âlemi.

Üzülerek seyrederim küreselleşen dünyanın sosyal adaletsizliğini.

Hep nefretle baktım geçmişteki ve günümüzdeki savaşlara, ağlatmışlardır beni. Savaşın mutlak mağlubu çocuklar.

Nefretle bakmışımdır emperyalist devletlerin istilalarına ve liderlerinin sevimsiz yüzlerine. Sanki dünya onlara kalacak, şu ölümlü âlemde mazlumlar için yalvarırım Tanrı’ya. Değiştiremeyeceğime göre dünyayı. Davayı korumayı sevmeyi öğrensek bari. Zira çok geç kaldık galiba?’’

Ozan Fakı Edeer, şimdi gurbette ulu bir çınar olarak, Türkmen kültürünü yaymakta, yaşatmakta, yeni nesillere ocaklarda öğretmektedir. Biz onda, toplumumuzun değerlerini, üzüntülerini, hayâllerini ve gerçeklerini yaşamaktayız.

Ahmet Urfalı

Etiketler: / / / / / / / / / /

Hollanda’da bir geminin konteynerinde 25 kaçak göçmen yakalandı
Hollanda’da bir kargo gemisinde bulunan dondurucu konteynerde 25 kaçak göçmen bulundu. Rijnmond Bölgesi Güvenlik Birimleri tarafından yapılan yazılı açıklamada, söz konusu...
Belçika 10’da 10 yaptı
EURO 2020 Elemeleri I Grubu’nda Belçika ile Güney Kıbrıs karşı karşıya geldi. Mücadelenin 14. dakikasında Ioannou’nun golüyle geriye düşen Belçika,...
Fenerbahçe’nin Belçika’daki kiralık oyuncusu ameliyat geçirdi
Fenerbahçe Kulübü, Belçika ekibi KVC Westerlo’da kiralık forma giyen genç kalecisi Berke Özer’in, menisküs nedeniyle ameliyat edildiğini duyurdu.   Sarı-lacivertli kulüpten...
UNICEF: Yemen’de 12 milyon çocuk acil yardıma muhtaç
Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF), Yemen’de yaklaşık 12 milyon çocuğun acil insani yardıma ihtiyaç duyduğunu belirtti.  UNICEF Yemen Temsilcisi...
Gurbetçilerden Diyarbakır annelerine destek
Diyarbakır annelerinin dağa kaçırılan çocuklarına kavuşma umuduyla HDP İl Başkanlığı binası önünde başlattığı evlat nöbeti sürüyor. Çocuklarının dağa kaçırılmasından HDP’yi...
Brüksel Merkez’de yere izmarit atan yanacak
2020 yılından itibaren Brüksel’in önemli turistik mekanlarını sınırları içerisinde barındıran Merkez Belediyesi’nde yere izmarit atmanın cezası 200 euro’ya mal olacak....
“Arabaşı geleneğini sürdürmek istiyoruz”
Schaerbeek belediyesi sınırları içerisinde yer alan Snack Petit Palais, kış aylarının başlamasıyla birlikte İç Anadolu’da özellikle kış mevsiminde tüketilen arabaşı...
Hengame “Hayalin Hikayesi”
Kurulduğu günden beri kendi besteleri üzerinde çalışan Hengame, toplam 7 şarkıdan oluşan “Hayalin Hikayesi” adlı ilk albümünü Fono Müzik etiketiyle dinleyicilerin beğenisine sundu. Grup...
KKTC’deki önemli toplantıya Belçika’dan da katılım oldu
KKTC Türk Birliği Dayanışma Derneği tarafından KKTC / Girne’de “Dünya Türk Sivil Toplum Kuruluşları Toplantısı” düzenlendi. Genç Sivil Toplum Kuruluşları...
Milli Takım galibiyetle tamamladı
2020 Avrupa Futbol Şampiyonası (EURO 2020) Elemeleri H Grubu’nda Fransa lider, Türkiye ikinci olarak turnuvaya katılma hakkı kazandı. Avrupa futbolunun...
FC Schaerbeek önemli fırsat tepti
Schaerbeek belediyesinin köklü kulübü FC Schaerbeek, RSC Ixelles ile kendi evinde oynadığı ve rahat kazanacağı maçı 2-2 berabere bitirerek önemli...
Formula 1’de Brezilya etabını Verstappen kazandı
Formula 1 Dünya Şampiyonası’nın 20. ayağı Brezilya Grand Prix’sini, Red Bull-Honda’nın Hollandalı pilotu Max Verstappen kazandı. Formula 1’de sezonun 20. mücadelesi, Brezilya’nın Sao...
Yurt dışında yaşayan vatandaşların sorunları ele alındı
Almanya’nın Kuzey Ren Vestfalya (KRV) eyaletindeki Marl beldesinde düzenlenen toplantıda, yurt dışında yaşayan Türklerin sorunları ele alındı. Avrupa Zonguldaklılar Derneği...
Edeler: “Emirdağ kültürünü Belçika’da yaşatmaya geldik”
Afyonkarahisar’a bağlı Emirdağ ilçesinde yaşayan ve Emirdağ halkı arasında “Edeler” olarak da bilinen sülalenin son temsilcilerinden olan Gınalı Başkaya, Çınar...
İsrail’in Gazze saldırısı Brüksel’de protesto edildi
İsrail ordusunun abluka altındaki Gazze Şeridi’ne düzenlediği saldırılar, Belçika’nın başkenti Brüksel’de protesto edildi. Brüksel Merkez Tren Garı önünde toplanan yüzlerce...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ