YeniVatan Belçika

“Battal Gazi Destanının Amoryum ve Emirdağ Anlatımları”

“Battal Gazi Destanının Amoryum ve Emirdağ Anlatımları”

Battal Gazi; Emevîler devrinde (661-750) Anadolu’da Bizans’a karşı yapılan savaşlarda şöhret kazanmış, Türk halkı tarafından büyük bir gazi-veli kimliğiyle tanınan bir destan kahramanıdır. Battal Gazi, alp-erenler gözünde gazilerin serdarıdır. Asıl adı Abdullah olan Seyit Gazi’nin ‘Battal’lığı kahramanlığın dolayı verilen bir lakaptır. O, destanda kendi dilinden, ‘ Hüseyin Gazi oğlu Cafer’im ben.’’ diyerek künyesini belirtir. Battal Gazi’nin 717-740 yılları arasında Bizans’a karşı verilen mücadelenin başkahramanıdır.

Battal Gazi, Bizanslılarla daha çok Afyon, Eskişehir bölgesinde savaşmış, Seyitgazi’de yer alan antik Akroinon mevkiinde 740’ta şehit düşerek buraya defnedilmiştir.

Battal Gazi Destanı, Danişmendname ve Saltukname; Anadolu Türklüğünün Ulu Türkistan atalarından miras olarak aldıkları ‘’Türk Ülküsü’’nü yaşattıklarını ifade etmektedir. Ulu Türkistan’da mayalanan  “Türk Ülküsü”nün Anadolu’da yeniden canlanmasının bu eserlerde yansıtılması bir kültürel değer olarak belirginleşmektedir. Bizans Edebiyatındaki Akritas Destanında geçen akrit (sınır muhafızları) ve apelatlara (akıncı) karşı, alp-erenlerin verdikleri mücadele anlayışlarının farklılığını bilmek önemlidir. Bir yanda dünyalık peşinde koşan Bizans savaşçıları, öbür yanda ise şehadeti gaye edinen Türk gazi dervişleri bulunmaktadır.*

Anadolu’da yeni bir destanlar çağı başlamış, alp-erenlerin, gazi dervişlerin fütuhat gayelerinin, ‘kafiri kara yerden ağ toprak açmak, ıssız viranelikleri abad etmek, adalet ve huzuru sağlamak…’’ olduğu belirtilmiştir. Böylece yeni bir ‘’Türk Çağı’’nı  başlatmanın ön hazırlıkları tamamlanmıştır.

Battal Gazi’nin ülküsü; ‘’Rum diyarını  İslâm  dairesine sokmak ve bu uğurda şehit olmaktır.’’ Battal Gazi Destanında tarih, efsane ve menkıbeler birbirine karışmıştır. Ancak temel amaç hiç değişmez.

Fuat Köprülü, Battal Gazi’nin bir ‘’Türk Kahramanı’’ olduğunu ve destandaki Dede Korkut üslubuna dikkat çeker. Danişmendname’yi de Battal Gazi Destanının devamı, ikinci bir dairesi saymaktadır.

Battal Gazi’nin Amorium’un fethinde görev aldığı destanda anlatılmaktadır. Destanın Amorium’la ilgili bölümleri şöyledir: ‘’Battal Gazi’nin yiğitliğinin yanında esas öne çıkan özelliğinin başvurduğu savaş hileleri ve kılık değiştirme ustası olduğunun altı çizilir. Grekçe’yi iyi bilen Battal Gazi aynı zamanda rol yapma yeteneğine de sahiptir. Bizanslılar bütün gayretlerine rağmen Battal’ın gerçek kimliğini öğrenemezler. Amorium kuşatması esnasında şehrin kapıları bir türlü açılamaz. Bu duruma çözüm olarak kahramanımız imparatora şarap götüren kafilenin önünü keser ve onlara kendini rehber olarak tanıtır. Yolda kafiledekileri öldürür ve kılık değiştirerek Bizanslı kıyafetleri giyer. Böylelikle imparatora şarap götüren kişi kimliğiyle Amorium’a girmeyi başarır. Battal’ın hilelerinden sıkılan Bizanslı yetkililer, onun tanınabilmesini kolaylaştırmak için manastır ve kiliselere onun resimlerini astırır.

Anadolu’da yayılan Battalnamelerde Amorium geçmektedir. Destanda Şemmas adındaki bir Rum Battal’ın eşi Zeynep Hatunu Amorium’a kaçırmak için yola çıksa da buna muvaffak olamamıştır.

Yine destanda Battal Gazi’nin babasını Amoriumlu üç kardeş komutan öldürmüştür. Battalgazi bu komutanlardan ikisini öldürmüş ve ötekini bulmak için Amorium’a doğru yola çıkmıştır. Bu kişinin adı Mihran’dır. Fakat Battalgazi’den önce onu çok seven arkadaşı Muhammet, Mihran’ı bulsa da öldürmeye muvaffak olamamıştır. Neticede Battal babasının katilini öldürerek öcünü almıştır.’’ **

1924 yılında Halid Turhan tarafından Emirdağ’da Battal Gazi üzerine bir alan çalışması yapılmış, mezuniyet tezi olarak Dar’ül Fünun Edebiyat Fakültesine sunulmuştur. Tezde dokuz hikâye bulunmaktadır. Vartantlar; Eyinhan (Elhan) , Akviran (Türkmen Akören), Karacalar, Türkmen, Akin (Balcam), Çaykışla, Bademli köylülerinden derlenmiştir. Söz konusu hikâyeler, Doç. Dr. Hasan Köksal tarafından karşılaştırmalı bir biçimde değerlendirilmiştir.***

Battal Gazi’nin Emirdağ halkı üzerinde dini ve milli etkisi bulunmaktadır. Eskiden hamile kadınlar bir türbeye bağlanır, bebeğin sağlıklı olması için adak adanırdı. Emirdağ halkı bu geleneği en çok Battal Gazi türbesine giderek gerçekleştirirlerdi. Bebek erkek olursa  Seyit, Battal, Gazi, kız olursa Sultan adı verilirdi.  Ayrıca Hıdırellez’de kafilelerle Seyitgazi ilçesindeki Battal Gazi türbesi ziyaret edilirdi. Tanrı’dan hacet dileğinde bulunanlar türbede kurban keserler, sadaka dağıtırlardı.

Emirdağ’da medfun bulunan yatırların çoğu Battal Gazi’yle ilişkilidir. Bunlardan Adaçal’daki Yorgun Dede ve Keçili’deki Bayram Dede, halk nazarında Battal Gazi’nin silah arkadaşları olarak tanımlanır.

Emirdağ halkı arasında yaygın efsaneye göre, Türk ordusu sefere çıktığı zaman Emir Dede, Yorgun Dede ve Bayram Dede, Battal Gazi’yle ışık ve top sesleriyle birbirleriyle haberleşirler.

Anadolu; kahramanların kılıcı, erenlerin duası, beylerin adaleti, halkın gönül dünyasından kopup gelen menkıbe ve destanlarıyla ‘’Türk Vatanı’’ hâline getirildi.

Geçmişten geleceğe ‘’Türk Ülküsü’’nü yaşayanlara ve yaşatanlara minnet, şükran ve hayır-dualarla…    

*M. Fuad Köprülü, Türk Edebiyatı Tarihi Ötüken 1981 s.255
**Talat Koçak, Arkeolojik Veriler ve Yazılı Kaynaklar Işığında Amorium Kentinin Tarihi (En Eski Çağlardan Bizans Yerleşiminin Sonuna Kadar)  Doktora Tezi s. 72
*** Doç. Dr. Hasan Köksal, Eskişehir ve Afyon Yöresinden Derlenmiş Battal Gazi Anlatmasının Değerlendirilmesi (Konferans Notları)

Ahmet Urfalı

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ
Rastgele Konular
Süper Lig’de teknik direktör değişiklikleri bitmek bilmiyor. Kulüpler sezonun daha ilk haftalarında antrenör değişimine giderken haftalar ilerledikçe yolların ayrıldığı teknik adam sayısı da giderek artış gösterdi. Ligde bu sezon bitime 11 hafta kala 29 kez teknik adam değişikliği yaşandı. Alanyaspor,...
Belçika, bir vatandaşının Kabil Havalimanında tahliye edilmek üzere beklerken vurulduğu iddiası üzerine soruşturma başlattı. Belçika Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Wouter Poels, Antwerp kentinde doğan Hotak Jahanshir’in, 20 Ağustos’ta Kabil Havalimanında Belçika’nın ilk tahliye uçaklarını beklediği sırada vurulması konusunun araştırıldığını bildirdi. Jahanshir’in...
Bu Perşembe günü, Federal Başbakan Alexander De Croo’nun ofisine şüpheli beyaz toz içeren bir mektup gönderildiği bildirildi. Başbakanlık ofisinin bulunduğu Rue de la Loi üzerinde trafik bir müddetliğine kesilirken, şüpheli mektup olayı Başbakanlık sözcüsü tarafından doğrulandı. Başbakanlık sözcüsü, ofise gönderilen...
Emirdağ’ın kuruluşundan bu yana idari yapılanmada aldığı adlar; Cırgın, Muslucalu, Aziziye üzerine hazırladığımız dizi yazıda bu hafta 1931’de verilen Emirdağ ismi üzerinde duracağız. Emirdağ; Cırgın 1691, Muslucalu 1740, Aziziye 1886, Emirdağ 1931 adlarıyla tarihi süreçlerden geçerek günümüze gelmiştir. Aslında Emirdağ adı, yerel...
Belçika Türk Dili Enstitüsü, Uyum ve Araştırma Merkezi Başkanı Şener Uğurlu, 23 Nisan Ulusal Egemenlik Bayramı vesilesiyle, bir kutlama mesajı yayınladı. Başkan Şener Uğurlu’nun mesajında şu ifadeler yer aldı: Bugün; bağımsızlığımızı ve vatanımızın bölünmez bütünlüğünü ifade eden, Türk Milletinin iradesini...
Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Avrupa Parlamentosu (AP) Bulgaristan Milletvekili İlhan Küçük’le bir araya geldi.  Brüksel’deki görüşmenin ardından Twitter hesabından mesaj paylaşan Çavuşoğlu, soydaş Küçük’le görüşmesinde AP ile yapıcı bir diyaloğun koşullarını ele aldıklarını aktardı. Çavuşoğlu, “Bulgaristan’daki soydaşlarımızı, Avrupa Birliği’yle ilişkilerimizde dostluk köprüsü olarak görüyoruz.” ifadesini...
Belçika’nın başkenti Brüksel’de ırkçılık ve polis şiddeti protesto edildi. Brüksel merkez tren istasyonu yakınındaki Mont des Arts Meydanı’nda toplanan yüzlerce gösterici, “Sınıf adaletini durdurun, Irkçı adaleti durdurun” temalı gösteride ırkçılık karşıtı dövizler taşıdı. Gösteride “Adalet yoksa barış yok”, “Polis şiddetine son”, “Irkçı polise son”,...
Limburg bölgesinde ikamet eden üç kişilik bir grup, Belçika Anayasa Mahkemesi tarafından alınan bir kararla, güneş paneli sayaçlarının 15 yıl geriye dönmesi yönetmeliğini iptal etmesini protesto etti. Lanaken’de bulunan tarihi utanç direğine bir güneş paneli asarak gerçekleştirilen protesto eyleminde verilen...
2021 Yedinci ay’ı itibari ile aşı pasaport’u söz konusu ise insanlara şindiden net bilgi verilse de kimse izine vesair seyahatlara gitme planı, hayali kurmasa, ve 3, 4 ay önceden uçuş biletleri alma telaşına düşmeseler olmazmı. Peki: dibi görünmeyen suya dalmak...
Avrupa Parlamentosu (AP), Birlik sınırları içinde seyahatlerde kullanılacak Dijital Kovid Sertifikası’nı kabul etti. AP, dün oylanan tasarının 690 evet oyu ile kabul edildiğini duyurdu. Avrupa Birliği (AB) Konseyi’nin onayının ardından karar, Resmi Gazete’de yayımlandıktan sonra 1 Temmuz’da yürürlüğe girecek. Dijital...
Arşiv
Bizi Facebook’tan takip edin
Sizden Gelen Yorumlar
Etiketler