Tarihin 127 yıllık tanığı: Agora Meyhanesi

Tarihin 127 yıllık tanığı: Agora Meyhanesi
  • 06.05.2017
  • 300 kez okundu

(AA) – Sultan Abdülhamit’in gayrimüslim azınlıkların sosyal yaşamına gösterdiği hoşgörünün günümüze yansıması olarak değerlendirilen İstanbul’un Balat semtindeki “Agora Meyhanesi”, Osmanlı’nın kültürel mozaiğini de çarpıcı biçimde gözler önüne seriyor.

Kökeni Gelibolu, Gökçeada ve Marmara Adası’na dayanan, yüzyıllardır denizcilikle uğraşan Dulidis ailesinin genç ferdi Rum Kaptan Asteri, teknesiyle Balat’a mal getirip götürdüğü sırada Şirket-i Hayriye’den (Şehir Hatları vapuru) inen Rum kızı Eleni’ye ilk görüşte aşık olur. Aşkına karşılık bulmak için genç kızın peşine düşen Dulidis, Eleni’nin Rum bir bankerin kızı olduğunu öğrenir.

Eleni ile bir tanıdığı vasıtasıyla mektuplaşan Dulidis, bir süre sonra genç kıza evlenme teklif eder. Genç Eleni; “Hayır ben seninle evlenmem, çünkü sen kaptansın. Denizcinin yolunu bekleyemem, çocuklarım babasız büyüsün istemem. Kaptanın parası puldur, karısı duldur. Onun için karaya demir atarsan seninle evlenirim.” der.

Bunun üzerine Dulidis, aşkı uğruna kaptanlığı bırakır, ailece ürettikleri sirke, şıra ve şarapları satacağı bir mekan açmaya karar verir. Kalyonunu satan Dulidis, bu parayla geçmişte Bizans Sarayı’nın ahırları olan tarihi binayı satın alır.

Ruhsatı 15 günde alındı

Kaptan Asteri, Osmanlı’nın kültürel mozaiğini en iyi yansıtan Balat semtinde, 1890’da Sultan Abdülhamit döneminde 15 gün içinde ruhsatını alarak Rumca “meydan” anlamına gelen Agora’yı açar.

Asteri Dulidis’in ardından oğlu Stelyo Dulidis işletmeyi devralır. Bu dönemde yaşanan 6-7 Eylül olaylarında Balat’taki Rumlar ve Yahudilere yönelik saldırılar sırasında Agora Meyhanesi yanar. Bunun üzerine Stelyo Dulidis, hasar gören binanın denize açılan bölümünü, diğer kısımları restore etmek için satar. Stelyo Dulidis’in ardından oğlu Hristo işletmeyi sürdürür.

Hristo Dulidis ve eşi Ergenya, annesi Almanya’ya işçi olarak giden Ersin Kalkan’ı himayesine alır. Terzi çıraklığı yapan Ersin Kalkan, Dulidis’in teklifi üzerine Agora’da 4 yıl kalfa olarak çalışır.

Agora’da tanıştığı Cemal Süreya’nın asistanlık teklifini kabul eden Kalkan, eğitim hayatının sonunda gazetecilik mesleğine adım atar.

Hristo Dulidis, Balat’ta kimsesi kalmayınca Agora’yı, geleneği en iyi yaşatacağına inandığı Ersin Kalkan’a 2001’de satarak eşiyle Selanik’e taşınır. Ersin Kalkan da mekanı restore ederek işletmeye devam kararı alır.

“Yeşilçam’ın vazgeçilmez mekanıydı”

Anıtlar Kurulu’ndan alınan izinle 2006’da başlayan Agora’nın restorasyonu, Balat’ın kentsel yenileme alanı ilan edilmesiyle durdu. Bölgedeki 510 mülk sahibinin hukuk mücadelesi sonunda 2013’te davayı kazanması üzerine Agora’nın restorasyonu da yeniden başladı.

Ersin Kalkan yıllar içinde muhafaza ettiği aynalar, kadehler, sürahiler, lambalarla dekore ve restore ettiği Agora’yı, 2013’te “Agora Meyhanesi 1890” adıyla tekrar işletmeye açtı.

Mekan, Yeşilçam döneminde çekilen 286 filmle beyaz perdede de ölümsüzleşti.

“Abdülhamit çok ilginç bir padişahtır”

Agora’nın işletmecisi gazeteci Ersin Kalkan, çocukluğunun geçtiği, çok sayıda kültürün yaşadığı, Arnavutça, Bulgarca, Ladinoca, Türkçe, Kürtçe, Zazaca, Lazca, Gürcüce, Süryanice dillerinin konuşulduğu Balat’ı, “yeryüzünün köprüsü olma özelliğinin İstanbul’daki ifadesi” şeklinde tanımladı.

Balat üzerine çok sayıda kitabın kaleme alındığını vurgulayan Kalkan, şöyle konuştu:

“Burası, 2. Abdülhamit döneminde çok hareketli bir çarşı ve geniş ticaret alanıydı. Kadınlı erkekli gidilen çay bahçeleri bulunuyordu. Bomonti Bira Fabrikası, Cibali Tütün Fabrikası, bu dönemde kurulmuştur. İlk ağır sanayi hamleleri, Abdülhamit döneminde atılmıştır. Abdülhamit çok ilginç bir padişahtır. Bazıları şöyle, bazıları böyle der ama tarih çok açık ve nettir.

Osmanlı döneminde her şeyin nizamnamesi vardı. Bunlardan biri de lokanta ve meyhane nizamnamesiydi. Gedikli dediğimiz aslında bir tür ruhsattır. Bu tür meyhanelere ‘gedikli’ ya da ‘sultani’ meyhane denir. Sultani meyhane denilmesinin nedeni, sultanın izni ve ruhsatla açılmış olmasıdır. Bunun bir sürü hijyen koşulları vardır. Çünkü 1857’de ilk belediye nizamnamesi açıklanmıştır. Hıfzıssıhha Enstitüleri açılarak, hijyen denetimi yapılmaya başlanmıştır.”

“Azınlıklara yönelik farklı bir tutum asla olmadı, olmaz da”

İstanbul’da 1790’da 890 meyhanenin bulunduğunu, 2. Mahmut döneminde ise bu mekanların yasaklandığını aktaran Kalkan, Osmanlı’nın, tütün, alkol ve kahve ile bir barışık, bir ayrı yaşadığını anlattı.

Kalkan, genelde gayrimüslimlerin yaşayış tarzına karışılmadığını, İstanbul’un çeşitli yerlerinde domuz çiftlikleri bulunduğunu söyledi.

Kalkan, şu değerlendirmelerde bulundu:

“Hristo Bey’in anlatmasına göre; dedesi Kaptan Asteri, Abdülhamit döneminde 15 günde Agora’nın içki ruhsatını belediyeden alıyor. O dönem çok ilginç bir dönem. Azınlıklara yönelik farklı bir tutum asla olmadı, olmaz da. Hiçbir zaman tarih boyunca da kasvetli ve karanlık bir çağ yaşanmamıştır. Türkiye ışıkların ülkesidir, güneşin doğduğu ve battığı bir ülkedir. 8 bin 500 yıllık bir şehirdir burası. Hiçbir zaman çok koyu bir karanlığın ardında kalmamıştır. Burada yetişen idareciler, bu şehrin hoşgörüsünü, renklerini içmişlerdir. Dolayısıyla burada başka türlü bir ruhun ortaya çıkması, neredeyse eşyanın tabiatına aykırıdır.”

Hristo Dulidis’in vefatıyla mekanın içki ruhsatının da sona erdiğini anlatan Kalkan, “Turistik işletme ruhsatı için 2013’te yerel yönetime başvurdum. Bir sorun yaşanmadan kısa sürede ruhsatı aldım. Serbestlik ayrı, özgürlük ayrı. Hristo Bey zamanında Agora’ya perde konurdu, biz de koyuyoruz. ‘Çocuklar görmesin, çocukları özendirmeyelim.’ derdi. Her şeyin bir ölçü içinde yapılması lazım.” dedi.

Kalkan, benzer bazı işletmelerin kapanmasına ilişkin de “Ruhsatlarının iptal edildiği çok az yer gördüm, o da belirli kuralları yerine getirmedikleri için. Sektörü yakından takip ediyorum. Sen ruhsatsız yer çalıştırıyorsun. Ruhsatsız yerde değil içki ruhsatı, kafe ruhsatı almadan adam orada içki satıyor. Böyle bir şey olamaz.” diye konuştu.

Balat’ın, Sultanahmet’ten sonra en fazla turist ağırlayan bölge olduğunu, yerli ve yabancı turistin gezebilmesi için Agora’yı 12.00’de açtıklarını anlatan Kalkan, geniş bir İstanbul mutfağına sahip olduklarını, Yahudi, Sefarad, Rum gibi çeşitli kültürlerin yemeklerini yaptıklarını belirtti.

“Osmanlı özgür bir toplumdu”

Tarihçi Talha Uğurluel de geçen aylarda Sultan 2. Abdülhamit dönemine, “o dönemde meyhane gibi birtakım ortamlar açtırdı” diye ciddi saldırılar olduğunu belirterek, “İnsanlar şunu göz ardı ediyorlar; mesela Harem’e bakarken kendi sabah 09.00’da evden çıkıp, akşam 17.00’de evine girdiği aile hayatını hayal ederek, Osmanlı padişahlarının da böyle yaşadığını düşünüp buradan yorum yapıyorlar. Bugün de bu meseleye bakarken, Türkiye Cumhuriyeti çerçevesinden bakıyorlar. Bugün Türkiye Cumhuriyeti’nde yaşayan nüfusun büyük bir oranı Türklerden oluşuyor. Osmanlı Devleti, global bir devletti. Bünyesinde farklı ırklardan insanlar yaşıyordu. İnsanlar bugünkü Türkiye Cumhuriyeti ya da bugünkü kendi aile hayatı çerçevesinden tarihi yorumlamaya çalışıyor. Problem bundan kaynaklanıyor.” diye konuştu.

Osmanlı’da 1890’lı yıllara kadar nüfusun üçte birinin Hristiyan olduğunu anlatan Uğurluel, şu bilgileri verdi:

“İslam hukukunda, bir kişi gayrimüslimse içki alabilir, satabilir. Devlet de onlara ait içki giderlerinden vergi alır. Bunda dinen hiçbir sıkıntı yoktur. Bugün Türkiye’de insanlar, hayatı kalıplaştırdıkları gibi dini de kafalarında kalıplaştırmışlar. Belli kalıplara koyup, ‘yasak geldi mi herkese yasak geliyor.’. Osmanlı özgür bir toplumdu. Üçte birlik bir nüfus meyhanesini açardı, içkisini satardı. Ama Müslüman kimlikli bir insan aleni olarak içkisini içemezdi. Bunda elbette toplumsal yasaklar vardı ama gayrimüslimlerde öyle bir sıkıntı söz konusu değildi. Bu insanlar için şarap, içki dini bir ritüeldi. İç, iç, gel, orayı burayı dağıt gibi değil, adamlar ekmeğe onu banıp içiyordu. Bunu dini bir tören olarak yapıyordu. Bu anlamda meyhanelerin hele hele o bölgede açılmasında hiçbir sıkıntı yok. Abdülhamit Han buna yasak koymamıştır, koyması da tuhaf olurdu zaten.”

Etiketler: / / / / / / /

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Brüksel’de ikili temaslarda bulundu
(AA) – Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, NATO Zirvesi için gittiği Brüksel’de ikili temaslarda da bulundu. Cumhurbaşkanlığı kaynaklarından edinilen bilgiye göre, Cumhurbaşkanı...
Erdoğan, Fransa Cumhurbaşkanı Macron ile bir araya geldi
(AA) – Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile görüştü. Erdoğan’ın, Wiltcher’s Steigenberger Otel’de, Fransa Cumhurbaşkanı Macron ile görüşmesi 45 dakika sürdü....
Manchester United, UEFA Avrupa Ligi’ni ilk kez kazandı
(AA) – UEFA Avrupa Ligi finalinde Hollanda’nın Ajax takımını 2-0 yenen İngiliz kulübü Manchester United, tarihinin ilk şampiyonluğuna ulaştı. İsveç’in başkenti...
Brüksel’de Cumhurbaşkanı Erdoğan’a sevgi gösterisi
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, “NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Toplantısı”na katılmak üzere, özel uçak “TUR” ile Belçika’nın başkenti Brüksel’e geldi....
Cumhurbaşkanı Erdoğan Brüksel’de
(AA) – Belçika’da yaşayan Türk vatandaşları, “NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Toplantısı”na katılmak üzere Brüksel’e gelen Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı karşılamak...
Medo Mangal’dan Ramazan’a özel menü
Brüksel’de kebap severlerin buluşma noktası olan Medo Mangal, Ramazan’a özel bir menü ile müşterilerine hizmet vermeye hazırlanıyor. Saint-Josse belediyesi sınırları...
Brüksel’de arızalanan otobüsü vatandaşlar itti
Başkent Brüksel’de toplu taşıma ve ulaşım şirketi olan STİB’e ait bir otobüsün iteklenmesi, ilginç bir görüntüye sebep oldu. 71 numaralı...
Başkan Kır, başörtülülerin işe alınmaları konusunu tartışmaya açtı
Uzun süredir başörtülülere yönelik ayrımcılıkların yapıldığı Belçika’da, Türk kökenli Federal Milletvekili ve Saint-Josse Belediye Başkanı Emir Kır, bir çıkış yaparak...
“Kıbrıs Türk tarafı, yeni bir Kıbrıs konferansına hazır”
(AA) – Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı, Kıbrıs Türk tarafının, tüm tarafların onayıyla yeni bir şart öne sürmeden,...
“Türkmenler olarak bu toprakları bırakmamız mümkün değil”
(AA) – 11’inci Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün Ortadoğu’dan sorumlu başdanışmanı Erşat Hürmüzlü, Iraklı Türkmenlerin terör örgütü DEAŞ sonrası yol haritasını belirledikleri...
Doç. Dr. Zeki Kartal ile göç üzerine söyleşi
Doç. Dr. Zeki Kartal, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi,  İktisadi Gelişme ve Uluslararası İktisat Ana Bilim Dalı,...
Kır, camilere gidenlerin fişlendiğine dikkat çekti
Belçika’nın Türk kökenli Federal Milletvekili Emir Kır, Federal hükümetin, bir süredir Belçika’da camilere gidenleri fişlediklerine dikkat çekti. Belçika anayasısının böyle...
“Belçikalı Türkler şifayı Türkiye’de bulacaklar”
Türk sağlık sektörü Avrupa gezinin başlangıcına 25 Mayıs tarihinde Belçika’nın Brüksel şehrinden Brussels44Center’da başayacak ve Avrupada belirlenen şahirleri 2 günlük...
Yoksul lösemili çocuklar ve aileleri Ramazan’da yardım bekliyor
Ramazan ayında yoksul bir aileyi doyurmak, hasta bir çocuğu iyileştirmek, gözü yaşlı bir anneyi gülümsetebilmek ibadetlerin en güzelidir. LÖSEV olarak...
AB’den İngiltere’deki terör saldırısına tepki
(AA) – Avrupa Birliği (AB) ve NATO, İngiltere’nin Manchester kentindeki konser salonunda gerçekleşen terör saldırısına tepki gösterdi. Saldırının ardından AB...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ