Emirdağ kültüründe “abılalık” / Ahmet Urfalı

Emirdağ kültüründe “abılalık” / Ahmet Urfalı
  • 04.05.2017
  • 1.011 kez okundu

Türk ailesinin temel direği olan kadın, analık duygusunu yoğun olarak yaşadığı için her zaman fedakârlık simgesi olmuştur.

Kadın; güzelliktir, zarafet ve narinliktir. Bu yüzden Türkçe’nin ağızlarında kadın sözü; hoşluğun, inceliğin tam karşılığı olarak kullanılır. Çünkü tarih içinden sızıp gelen bilgiler Türk kadınının rol-model özelliklerini ortaya koyar:

Buyruklar, Han ve Hatun adına verilir. Devlet törenlerinde Hatun, Han’ın solunda oturur. Kırk yiğidin yoldaşı, kırk ince kızdır. Türk destanlarında kadın erkeğiyle beraberdir. Kadın, erkeğin güç ve ilham kaynağı kabul edilir.  

Arap gezgini olan İbn-i Batuta, Türk yurdunda kadınla ilgili gördüğü farklılığı şöyle anlatır; “Burada tuhaf bir hâle şahit oldum ki, o da Türklerin kadınlarına gösterdiği hürmetti. Burada kadınların kıymeti ve derecesi erkeklerinden daha üstündür.”

Kadın sevgidir, aşktır. Kadınların duygusal zekâ ve belleği gelişmiştir. Duygularını yoğun yaşarlar, aşkta güven ve sadakat kadın için vazgeçilmezdir. Kadınlar sabırlıdır, iffetlidir, saygılıdır, anlayışlıdır ve şefkat doludur. Sevmek, değer vermek ve paylaşmak kadın olmanın gereğidir. Kadın; annedir, eştir, sevgilidir, bacıdır, abladır, abıladır.

Abla kelimesi, Türkçe’de ilk zamanlar ‘’aba’’ olarak söylenmiştir. Sözlüklerde “aba” kelimesinin gelişim süreci şöyle gelişmiştir.

Aba “ana” [ Divan-i Lugat-it Türk (1070) ]

Aba/ebe “anne, nine” [ Ebu Hayyan, Kitabü-l İdrak (1312) ]

Aba/apa/apu/ebe “yaşlıca ve saygıdeğer kadın, bacı, büyük kızkardeş” [ TDK, Tarama Sözlüğü (1300-1900) ]

Abla “aynı anlamda” [ Ahmet Vefik Paşa, Lugat-ı Osmani (1876) ]

Türk lehçe ve şivelerinde ‘’abla’’ kelimesi şöyle geçmektedir: Azerbaycan Türkçesinde; büyük bacı, Kırgız Türkçesinde; ece, Kırım Türkçesinde; tata, dada, Tatar Türkçesinde; apa, Özbek Türkçesinde; opa…

Abla kelimesi Türkiye Türkçesinde; bir kimsenin kendinden büyük olan kız kardeşi, cice, abuş; büyük kız kardeş gibi saygı ve sevgi gösterilen kız veya kadın; erkeklerin kız veya kadınlara seslenirken söyledikleri söz olarak ifade edilmektedir. Gelin aba tamlaması da ağabeyin eşi için söylenir. Ablalık yapmak deyimi ise koruyuculuk yapmak, yardımda bulunmak anlamını taşır.

Abla kelimesi, Emirdağ ağzında “aba” biçiminde söylenir. Emirdağ ağzında kök olarak aba, abla kelimesinden gelen “abıla” sözü anlam bakımından farklı bir özelliğe sahiptir. Emirdağ ağzında abıla; hamarat, becerikli, gelenek ve göreneği iyi bilen ve uygulayan, önder kadın, abla anlamlarında kullanılmaktadır. Abıla, aynı zamanda kadınlar arasında sosyal bir görevi de yerine getirir. Anlaşmazlıklarda çözüm bulması için kendisinebaşvurulur. Düğün, dernek, ölüm törenlerinde gelenekleri uygular. Abıla, lezzetli yemek yapmasını bilir. Halk arasında söylenen biçimiyle. utanılacak bir konuk gelmesi durumunda çağrılarak yemek pişirmesi, sofra kurması istenir. Kadınlar arasındaki günleri, eğlenceleri, gezileri, toplantıları ‘’abıla’’ düzenler. Aile arası geçimsizliklerde abıla ağırlığını koyar. Abıla; töreyi iyi bilir, hikmetli konuşur. Her mahallenin, her sülalenin bir abılası vardır. Abılanınsözü üstüne söz söylenmez. Emirdağ kültürünün canlı kalmasında abılalar önemli görevler üstlenmiştir. Abılalar her nerede olurlarsa olsun, Emirdağ’a aşk derecesinde bağlıdırlar. Onlar; mekanları, uzaklıkları, ayrılıkları kurdukları gönül köprüsüyle Emirdağ’da birleştirirler.

Emirdağ abılaları sevgileri, saygılarıyla toplumumuzun temel taşları olup kültürümüzü yaşayan ve yaşatan kişilerdir.

Ahmet Urfalı

Etiketler: / / / / / /

“Yanivatan Belçika’yı çakma Yenivatan’la karıştırmayın”
Yenivatan Belçika olarak kurulduğumuz 7 Nisan 2012 tarihinden itibaren, her zaman ilkeli haberciliği ve dik duruşu kendimize prensip edindik. Bugüne...
Macaristan’da Ramazan İftarı
Macaristan’ın başkenti Budapeşte’de 24 yıldır faaliyet gösteren köklü Türk şirketlerinden Tempo Uno Kft.,  Duna Palota Balo Salonu’nda Türk işadamları, Türk diplomatlar...
Sinan Bolat, A Milli Futbol Takımı’nda
(AA) – Tecrübeli kaleci Sinan Bolat, A Milli Futbol Takımı’nın kadrosuna çağrıldı.  Türkiye Futbol Federasyonunun internet sitesinde yer alan açıklamada,...
İrlanda’da kürtaj referandumu
(AA) – İrlanda’da sandık çıkış anketleri, seçmenin kürtajı yasaklayan yasal düzenlemenin kaldırılması yönünde oy kullandığını gösterdi. İrlanda Başbakanı Leo Varadkar,...
Susam Sokağı Happytime Murders filmine dava açtı
(AA) – Susam Sokağı’nın yaratıcıları, kuklalar ile insanların rolleri paylaştığı, cinsellik, uyuşturucu ve şiddet içeren Happytime Murders filminin yapımcılarına dava açtı.  BBC’nin...
Almanya’dan HDP’ye miting izni
(AA) – Cumhurbaşkanlığı ve 27. Dönem Milletvekili Seçimi’ne yönelik Türk siyasetçilerine seçim kampanyası yasağı getiren Alman makamları, HDP‘nin Köln’de miting yapmasına göz...
YouTube yıldızları çocuklara kilo aldırabilir
(AA) – YouTube yıldızlarının, çocukları sağlıksız atıştırmalıklar tüketmeye teşvik ediyor olabileceği bildirildi.  Liverpool Üniversitesi tarafından yapılan ve Avrupa Obezite Kongresinde sunulan çalışmada, YouTube’da...
Eskişehirli Gülsena Karakuyulu’ndan altın madalya
Eskişehir Atayurt Lisesi kız öğrencisi 18 yaşında Gülsena Karakuyulu, Eskişehir’den Almanya’ya giderek, Almanya’nın Berlin şehrinde kapalı spor salonunda düzenlenen Taekwondo...
Real Madrid 13’üncü kupanın peşinde
(AA) – UEFA Şampiyonlar Ligi finalinde yarın Liverpool ile karşılaşacak Real Madrid, kupayı en çok müzesine götüren takım olarak öne...
Formula 1’de heyecan Monaco’da sürecek
(AA) – Formula 1 Dünya Şampiyonası’nda heyecan, Monaco’da koşulacak sezonun 6. etabıyla devam edecek. Monaco ile aynı adı taşıyan 3...
“Sultanu’ş Şuara”: Necip Fazıl Kısakürek
(AA) – Türk edebiyat tarihinde Baki’den sonra ikinci “Sultanu’ş Şuara” unvanına sahip üstad Necip Fazıl Kısakürek, düşünce hayatında da fikirleri ve...
“Ramazan öncesi çatır çatır yemeklerde selfi yapanlar”
Bu günlerde oruç tuttukları için birden bire yemek sofralarını resmedip paylaşanları eleştirir oluverdiler. Galiba acıktıkları için o paylaşılan resimlerle yokluğun...
“Nereden bileceksin oğul”
Sen hiç heybenin gözünde bebek gördün mü? Görmedin ki oğul nereden bileceksin, Yemlik ile ekşimen yufkana dürdün mü? Dürmedin ki...
Belçika polisi vücut kamerası takacak
(AA) – Belçika’da yarın yürürlüğe girecek bir yasanın ardından polis devriye gezerken ve operasyona giderken vücut kamerası kullanabilecek.  Mevcut yasal...
Batı medyası İsrail’in suçlarını görmüyor
(AA) – Ortadoğu bir kez daha kargaşa içinde. Son iki ayda yaşanan birçok gelişme, zaten karmaşık olan durumu, patlamaya hazır...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ